Verslagen Donetsk likt zijn wonden

Viktor Joesjtsjenko won de presidentsverkiezingen van gisteren in Oekraïne. De aanhang van zijn rivaal Viktor Janoekovitsj maakt zich op voor zijn rol in de oppositie.

De elite van Donetsk twijfelt. Wat te doen na de onvermijdelijke nederlaag van haar kandidaat, Viktor Janoekovitsj? Op zaterdagavond bouwen arbeiders een podium op het Leninplein. Vuurwerk verlicht de nachtelijke hemel, hier en daar rijdt een auto toeterend rondjes met een blauw-witte vlag uit het raam.

Donetsk lijkt zich op te maken voor een demonstratie van verzet tegen de nieuwe president, Viktor Joesjtsjenko. Met een zee van blauw-witte vlaggen op het Leninplein en grimmige speeches van lokale bestuurders, in de rug gesteund door fabrieksbazen en orthodoxe priesters. Maar op zondag, verkiezingsdag, is het podium opeens verdwenen. Op het Leninplein draaien kinderen rondjes in een draaimolen en keuvelen groepjes bejaarden in de dichte mist.

Misschien hebben de autoriteiten het podium weer afgebroken uit vrees voor een teleurstellende opkomst, want van verbetenheid en woede is niet langer sprake in Donetsk. De stemming is er eerder een van doffe berusting. De slag om Oekraïne is verloren, de hoofdstad van kolen en staal maakt zich op voor langdurige oppostie.

Oekraïne koos dit weekeind voor de derde maal een nieuwe president, en opnieuw ging het tussen de pro-westerse Viktor Joesjtsjenko en de pro-Russische premier Viktor Janoekovitsj. Het Constitutionele Hof in Kiev verklaarde de zege van Janoekovitsj op 21 november ongeldig wegens massale fraude, een vonnis dat volgde op twee weken massaal straatprotest in Kiev. De politieke elite sloot vervolgens een akkoord om Oekraïne om te vormen tot een parlementaire democratie.

De derde ronde van de verkiezingen zullen een redelijk rapportcijfer krijgen van de 12.000 buitenlandse waarnemers die in Oekraïne zijn neergestreken, zo lijkt het. De staat houdt zich ditmaal afzijdig, de media zijn neutraal en stembusfraude is moeilijker dan voorheen.

Dreigt er nog onraad? In Kiev gonste het vorige week van de onheilspellende geruchten. Een adviseur van Joesjtsjenko waarschuwde voor `gewapende misdadige formaties' uit het oosten die de verkiezingen willen verstoren. In Donetsk wordt een oranje `Vriendschapskaravaan' van vijftig auto's op eieren en spijkers getracteerd, terwijl op het Leninplein duizenden jongeren stropoppen van de oppositieleiders Joesjtsjenko en Timosjenko met sneeuwballen bekogelen en vervolgens verbranden. Dat belooft weinig goeds.

Daarom rijdt Vadim Rogatsj dit weekeind met dertig jeugdige sambo-vechters in een bus naar Donetsk. Vadim is één van de leiders van de ordedienst van de oranje revolutie, een vierkante ex-lijfwacht van de vroegere president Kravtsjoek. Nu is hij eigenaar van stripclub `Cabaret Velvet' in Kiev. ,,We rijden het hol van de beer binnen om de waarnemers van Joesjtsjenko te beschermen'', vertelt Vadim ons onderweg per mobiele telefoon. ,,We zijn met dertig man tegen een miljoen mijnwerkers, maar we zijn gedisciplineerd en zeer goed getraind.''

Zondagochtend treffen we Vadim en zijn krijgers op een binnenplaats van een bouwvallige kazerne buiten Donetsk. Ze hebben 25 uur lang rondjes in de mist gereden: de politie in het oosten wees de sportmensen stelselmatig de verkeerde kant op. ,,We reden driemaal achter elkaar de stad Charkov binnen'', glimlacht Vadim vermoeid. Verkiezingsdag wordt een anti-climax: Vadim en zijn sambo-vechters hoeven niet uit te rukken. ,,Er is maar één waarnemer geslagen''', zegt Vadim 's avonds. ,,Maar dat is een twijfelgeval, hij was dronken.''

In Jenakievo, geboortedorp van Janoekovitsj, is de sfeer vreedzaam. De stemlokalen zijn bomvol, auto's en taxi's laden op de stoep invaliden en bejaarden uit. De nieuwe kieswet beperkt de mogelijkheden tot thuis stemmen, in de vorige ronde een middel voor massale fraude. Het Constitutioneel Hof vonniste vrijdag dat die bepaling invaliden discrimineert, maar dat kwam te laat: bejaarden en invaliden moeten zelf naar het stemlokaal komen. De kogelronde fabrieksopzichter Sergej Gromov rijdt al de hele dag oudjes heen en weer. ,,Schandalig dat we ze uit bed moeten sleuren, maar ze willen echt zelf voor Janoekovitsj stemmen.'' Vijf zieke oudjes zijn inmiddels gesneuveld bij het uitbrengen van hun stem, beweert Gromov.

Dat drukt de stemming niet in Jenakievo. De regio Donetsk zal de rest van het land vandaag tonen dat het Janoekovitsj blijft steunen, denkt Gromov. ,,En daarna gaan we gewoon de schacht weer in op te werken, want zo zijn wij hier.'' Niemand praat nog over afscheiding van Oekraïne, zegt hij: Donetsk heeft een referendum over autonomie met stille trom afgelast. ,,Dat was allemaal pure emotie.'' Neem Gromov zelf: hij heeft een broer in Tomsk, Siberië, een ander woont in Teniropol, in het westen van de Oekraïne. ,,Donetsk is open en multicultureel. Wij zijn tegen grenzen, tegen nationalisme.''

Donetsk heeft verloren en maakt zich op voor een marathon in de oppositie, zegt journalist en Janoekovitsj-watcher Sergej Garmasj. Zijn bronnen in het kamp van Janoekovitsj vertellen hem dat er wel degelijk plannen zijn gemaakt voor geweld en dat men de uitslag juridisch wil aanvechten. ,,Maar het simpele feit is dat er geen geld meer is. De Russen hebben de strijd opgegeven en de industriebaronnen willen gewoon weer zaken doen.'' Janoekovitsj maakt zich op voor een rol als oppositieleider. Dat leidde vorige week tot enige verwarring tijdens het laatste tv-debat tussen de twee Viktors. ,,Ze stelden zich beiden op als de oppositie en noemden elkaar vertegenwoordiger van de `oude macht'. De mensen begrepen er niks van.'' Garmasj voorspelt Janoekovitsj een mooie toekomst in de politiek, al moet hij dat vak nog leren. ,,Bijna veertig procent van het land steunt hem, dat is niet niks. Maar hij heerste als autocraat in Donetsk, nu moet hij leren deals te sluiten.''