`Altijd aan die kaart denken maar hem tóch vergeten'

De invoering van de Wet op de uitgebreide identificatieplicht per 1 januari 2005 veroorzaakt onrust onder ouderen. ,,Het paspoort én hun rijbewijs is verlopen.'' Jongeren reageren stoïcijns.

De kerstboom in de kale hal van woonzorgcentrum Den Hoogenban staat er wat verloren bij. Uit de luidsprekers van de aangrenzende ontmoetingsruimte kabbelt een kerstdeuntje. In een hoekje knippen en plakken enkele hoogbejaarde bewoners onder begeleiding aan versieringen voor de feestdagen. Het woonzorgcentrum in Rotterdam-Overschie lijkt ingeslapen.

Maar de bewoners zijn zeker niet ingedut. Dit blijkt zodra de identificatieplicht ter sprake komt. De ogen van mevrouw P. Devilee schieten vuur. ,,Flauwekul, die nieuwe wet. Ik ben er tegen omdat het niet uitvoerbaar is voor ons soort mensen. Je moet altijd aan je kaart of pas denken en vergeet hem uiteindelijk toch'', aldus Devilee, die met haar 77 jaar tot de vitalere bewoners van Den Hoogenban behoort. Haar 88-jarige medebewoonster mevrouw A. Tukker-Van Schaik is niet zozeer tegen de wet, maar vindt dat de informatievoorziening te wensen overlaat. Bovendien kan ze niet meer zelf naar het gemeentehuis om haar identiteitskaart te laten verlengen.

In haar bureau bevestigt locatiemanager mevrouw G. Groot Wassink dat de bewoners boos zijn: ,,De invoering van de identificatieplicht geeft een heisa van jewelste.'' Ze maakt zich ongerust over de oudste bewoners, die de nieuwe maatregel nauwelijks kunnen vatten. De helft van de 75 internen kampt met verschijnselen van dementie. Groot Wassink verzucht dat de informatievoorziening aan ouderen voor verbetering vatbaar is.

Het Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO) krijgt per dag een tiental paniekerige telefoontjes van `oudere ouderen', personen boven de 75 jaar. Ze hebben hun paspoort niet verlengd omdat ze Nederland niet meer uitgaan, en hun rijbewijs is verlopen. Woordvoerder S. de Boer: ,,Ouderen zijn vaak niet meer bij machte een identiteitskaart zelf aan te vragen en op te halen. Ze komen de deur niet meer uit of gaan hooguit nog een blokje om met de rollator.''

De Wet op de uitgebreide identificatieplicht maakt deel uit van een breder pakket aan maatregelen waarmee het kabinet Nederland veiliger wil maken en de criminaliteit en overlast terug wil dringen. Het openbaar ministerie heeft aangekondigd dat er weinig `ontsnappingsmogelijkheden' zijn voor overtreders. In principe zullen controles alleen plaatsvinden in situaties van onrust of bij gevaar van ordeverstoring, zoals in uitgaansgebieden en bij riskante voetbalwedstrijden. Als mensen getuige zijn van een schiet- of steekpartij of een brand kan de politie hen vragen hun identiteit kenbaar te maken. Tot de geldige identiteitsbewijzen rekent de overheid paspoort, rijbewijs, vreemdelingenkaart of identiteitskaart.

De voorlichtingscampagne over de invoering van de identificatieplicht is vooral op jongeren gericht. Ook financieel wordt met hen rekening gehouden. De gemeente Groningen verkoopt identiteitskaarten aan jongeren tussen de 14 en 18 jaar voor de helft van de prijs. En veertien- tot zestienjarigen die vanaf 1 januari bij controle geen identiteitsbewijs over kunnen leggen, betalen 25 euro boete in plaats van de aangekondigde 50 euro. Het CSO vraagt zich af waarom de `stille groep ouderen' niet op reductie mag rekenen.

Jongeren delen de onrust onder ouderen niet. Hoewel niet iedereen een persoonlijk identiteitsbewijs bezit, maken veertien- tot achttienjarigen zich geen zorgen. De Nationale Jeugdraad, aanspreekpunt voor jongeren tussen 12 en 30 jaar, heeft geen klachten over de invoering van de identificatieplicht ontvangen. Het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) heeft intern de identificatieplicht besproken maar vond het niet nodig de meningen bij de eigen generatie te peilen.

Zelf heeft de voorzitter van LAKS, Paul de Rook (17), weinig moeite met de nieuwe wet: ,,Je zult wel moeten. Maar ook inhoudelijk vind ik het geen probleem, zolang de wet maar correct wordt toegepast. Ik denk ook dat het uitmaakt waar je leeft. Zelf woon ik in Roden, Drenthe. Hier is het heel veilig. Ik kan me voorstellen dat je in de stad eerder een identiteitsbewijs nodig hebt.''

De vraag naar identiteitskaarten is de laatste weken sterk gestegen, aldus een woordvoerder van het Agentschap Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten. In plaats van gemiddeld 3.877 exemplaren worden nu tegen de 10.000 kaarten per dag aangevraagd. De nieuwe identiteitskaart, formaat creditcard, bestaat sinds oktober 2001 en vervangt stilaan het oudere model uit 1997. Mevrouw J. Felkers van het Register Amsterdam beaamt dat vooral het identiteitsbewijs populair is: ,,Jongeren willen niet voortdurend met een paspoort op zak lopen en de kleine geplastificeerde kaart kan makkelijk mee in de portemonnee.'' Ze heeft gemerkt dat verzorgingshuizen in Amsterdam pas de laatste weken wakker schrikken en dat ouderen ontdekken dat hun paspoort verlopen is.

De ontmoetingsruimte in Den Hoogenban is leeggestroomd. Mevrouw Devilee blijft bij haar afwijzing van de identificatieplicht voor ouderen. Ze is wel van plan zich aan de wet te houden: ,,Geld is kostbaar. En ik ben van de oude stempel: ik hou me aan de regels.'' Schalks: ,,In principe.''