`Pygmalion' met een pottenballet

,,Mij willet dat haar mond de overalvandaanaangewaaide onverstaanbare gedachtes voorzichtig kan omvatten en terug kan zeggen tot begrijpelijkheid,'' zegt Rotterdamse straatmeid Lieze Moddermans in Pygmalion van het Ro Theater. Ze voelt dat haar straattaal niet past bij haar poëtische geest. Bij spraakleraar Hannie Higgins wil zij als een dame leren spreken.

Dramaschrijver Ko van den Bosch bewerkte voor het Ro Theater Bernard Shaws toneelstuk Pygmalion (1913), over de geleerde die een straatmeid omtovert tot deftige dame. Van den Bosch volgt grotendeel Shaws tekst, maar hij verplaatst de handeling naar een pension voor lesbische dames in het naoorlogse Rotterdam. Het geeft Van den Bosch de kans het verhaal een grotere dimensies te geven: de wederopbouw van het in de Tweede Wereldoorlog gebombardeerde Rotterdam gaf de stad een nieuw elan en een doorbraakgedachte; even leek iedereen gelijk. Hij vergelijkt de ,,Der Totalen Make-over'' van Lieze met die van de stad. De lesbische scene dient vooral om aan te tonen dat Higgins zelf ook een outcast is, die zwaar vloekt, sigaren rookt en jenever drinkt. Ook zij is niet salonfähig, zelfs niet voor haar eigen moeder.

Van den Bosch' grootste ingreep is het veranderen van Lieze's motief. Shaw schreef een klassensatire; bij hem gaat het om de arrogantie waarmee de elite de verheffing van het volk nastreeft. Bij Van den Bosch wil Lieze niet sociaal klimmen. Ze zoekt een taal die de wereld zoals zij die ervaart kan vormgeven. Ze raakt teleurgesteld omdat de ,,aangeharkte taal'' die ze aanleert alles helderder maakt, maar ook de wereld onttovert.

Hoewel hij met Loes Luca een actrice ter beschikking heeft die perfect Rotterdams spreekt, is Van den Bosch niet de oude wijken ingetrokken om Lieze van een origineel Rotterdams accent te voorzien. Omdat dit stuk ook over taal gaat, geeft hij haar een zelfverzonnen kunsttaal, waarin plat Rotterdams wordt vermengd met verbasterd en omslachtig Nederlands. De andere personages krijgen ook een paar prachtige staaltjes origineel barok Boschiaans in de mond gelegd. Higgins, gespeeld door Olga Zuiderhoek, noemt Lieze bijvoorbeeld ,,struikelend gootgodinnetje met je horrelmondje'' en ,,slonzige steegmeeuw.''

Mooi aankleden, geestig maar liefdevol belachelijk maken, op een hippe manier tijdsbeelden afstoffen is de specialiteit van regisseur Pieter Kramer, die eerder voor het Ro Theater Ja Zuster Nee Zuster maakte. Ook nu weer toont hij zich vooral in zijn element bij de zang- en dansnummers, zoals het pottenballet in de huiskamer van het pension, met erotische acrobatiek in naoorlogse lingerie en gestoei met champagneflessen. Voor de liefhebbers is het erg fijn dat Kramer enkele liedjes uit My Fair Lady, de musicalversie van Pygmalion, heeft toegevoegd. Hoogtepunt is de scène waarin Lieze wordt geïntroduceerd in de salon van deftige mevrouw Higgins, moeder van Hannie. De deftige lui dragen allen een lampenkap op het hoofd, en voeren een statige hofdans uit zittend in hun fauteuils op wielen.

Maar deze juweeltjes zijn wel duidelijk tóegevoegde juweeltjes; om het toneelstuk te versieren. Het zijn schaarse feestelijke momenten die benadrukken dat de scènes spanningloos zijn. Dat komt deels doordat Kramer te veel eerbied heeft voor Van den Bosch' lappen moeilijke tekst. Deels heeft Kramer ook te weinig verstand van acteursregie, zodat het spelniveau zeer wisselvallig is. Zelden gaat het zinderen, grappig is het te weinig, en het tempo voelt horkerig aan.

Het verband met het naoorlogse Rotterdam wordt vooral gelegd in schoolse intermezzo's met een verteller en archiefbeelden. Deze intermezzo's zijn saai, te serieus en hebben niets met de rest te maken. Dieptepunt is de epiloog die Van den Bosch toevoegde, in navolging van Shaw. Een verteller vertelt hoe het verder gaat met Lieze. Het emmert maar door en het is volmaakt overbodig. Zo gaat de voorstelling als een nachtkaars uit.

Voorstelling: Pygmalion, door het Ro Theater. Tekst: Ko van den Bosch, naar George Bernard Shaw. Regie: Pieter Kramer. Gezien 23/12 Rotterdamse Schouwburg. Aldaar t/m 30/12. tournee t/m 18/3. Inl. 010-4118110 of www.rotheater.nl