Poetin speelt met codewoord `zionistisch'

Het was maar één woord, en Vladimir Poetin moest er een fractie van een seconde over nadenken, maar het kwam er daarna vlot uit, en werd gevolgd door een vastberaden, zelfs nijdig: ,,Dat is onaanvaardbaar!''

Het woord was zionistisch, en de zin luidde: ,,We hopen dat in de entourage van [de Oekraïense presidentskandidaat] Joesjtsjenko geen mensen rondlopen die hun politieke ambities bouwen op anti-Russische en – laten we zeggen – zionistische slogans.'' Het woord zionistisch klinkt, uit de mond van een Russische leider, altijd omineus. Vroeger, in de tijd van Stalin, paste het samen met de term `kosmopolitisch' in een duidelijk antisemitisch beleid en was het de inleiding tot antisemitische maatregelen. Het stalinisme is niet meer. Nu heeft het woord zionistisch een misschien wat zwakkere, maar in de aard soortgelijke functie: het is een signaal.

Waarom Poetin het woord in de Oekraïense context gebruikte, is onduidelijk, want niets in de uitlatingen van Viktor Joesjtsjenko, die zondag tot president van Oekraïne hoopt te worden gekozen, of in de uitlatingen van zijn campagnestaf, medewerkers en medestanders geeft aanleiding tot het gebruik van het woord zionisme door zijn criticus Poetin. De Russische president staat ook niet bekend als een antisemiet. Weliswaar heeft hij prominente joden als de oligarchen Goesinski, Berezovski en Chodorkovski aangepakt en uitgeschakeld, en het de filantroop George Soros moeilijk gemaakt in Rusland te opereren, maar die acties leken vooral politiek van aard: de oligarchen vormden, respectievelijk als mediamagnaten en als politieke tegenstander, een bedreiging, en Soros' civil society is dat in Poetins ogen ook. Chodorkovski zelf heeft gezegd dat hij niet als jood, maar als politieke bedreiging wordt vervolgd. Poetin kan ook goede relaties onderhouden met notoire antisemieten als de eminente wiskundige Igor Sjarafevitsj – auteur van xenofobe boeken –, maar aan de andere kant heeft hij steeds geprobeerd goede relaties te onderhouden met de joodse gemeenschap in Rusland en heeft hij nooit eerder antisemitische uitlatingen gedaan. Het kan dus gisteren zijn gegaan om de reflex van een oude KGB'er. Maar omineus klinkt het toch, dat ene woordje.