Olie op het offerblok

Wie een promotie krijgt, moet niet te vroeg juichen. Eerst naar de erfenis van de voorganger kijken is tegenwoordig een verstandige zet.

Bestuurslid Walter van de Vijver moest in maart onmiddellijk het Shell-gebouw verlaten toen intern duidelijk werd dat de top jarenlang had geruzied over oliereserves die niet klopten. Eergisteren kon KPN-bestuurder Eelco Blok direct zijn bureau uitruimen nadat was gebleken dat KPN voor 20 miljoen euro illegale kortingen had verstrekt aan zakelijke klanten die telefoondiensten afnemen.

De overeenkomst: beide topmanagers zijn gesneuveld op affaires die al onder hun voorgangers smeulden.

Van de Vijver en Blok, allebei achter in de veertig, waren niet de eersten de besten. Beiden werkten al meer dan twintig jaar bij respectievelijk Shell en KPN. Allebei zijn ze door hard werken opgeklommen in de organisatie en uiteindelijk beloond met een plek in de raad van bestuur. Beiden gingen zelfs door het leven als mogelijke kroonprins.

De beslissing van de commissarissen om beiden de deur te wijzen is in allebei de gevallen gebaseerd op stevig onderzoek. Zowel bij Shell als bij KPN werd een Amerikaans advocatenkantoor ingeschakeld om tegels te lichten. Op deze manier wilden de commissarissen een zo onafhankelijk mogelijk onderzoek krijgen. Zulke advocaten gaan niet zachtzinnig te werk. Topmanagers zijn over de respectievelijke affaires niet bevraagd maar ondervraagd. Alle memo's en e-mails zijn met de stofkam doorzocht. ,,Ik word doodziek van het liegen'', is inmiddels een legendarische zin uit een e-mail van Van de Vijver. De zin symboliseert de reservekwestie bij Shell.

Beide affaires tonen een paradox. Van de Vijver en Blok hebben zich zeker twintig jaar zeer loyaal getoond tegenover hun bedrijf. Uiteindelijk zijn ze, misschien zonder dit te weten, opgezadeld met zaken die onder hun voorganger zijn ontstaan. Maar allebei moeten ze dat bekopen. Hun carrières zijn geknapt.

Het is klip en klaar dat Van de Vijver en Blok zijn geofferd. Sinds het losbreken van de boekhoudaffaires zijn bestuurders en commissarissen doodsbang voor claims en rechtszaken, vooral als het bedrijf een notering in Amerika heeft. Een beursgenoteerde onderneming moet daarom laten zien dat onverbiddellijk wordt opgetreden. Al is het maar om de beursautoriteiten en justitie te behagen.

De affaires tonen de verruwing van het Nederlandse bedrijfsleven. Als puntje bij paaltje komt gaat de vennootschap boven de persoon. Of je het nu gedaan hebt of niet.