Koebellen bij Mahler

Ook het midden-oosten van Nederland heeft recht op grote Mahlers en Bruckners, vinden het Orkest van het Oosten en het Gelders Orkest. Bij beide orkesten stond de afgelopen dagen de Zevende symfonie van Mahler op het programma, passend in de kerst-Mahlertraditie die bij het Orkest van het Oosten in 1998 is geïntroduceerd door Jaap van Zweden en bij het Gelders Orkest in 1999 door Lawrence Renes.

Ook al zijn Mahlers met hun veelal grote instrumentale en vocale bezetting duur in tijden van bezuinigingen, het Orkest van het Oosten viert het tienjarig jubileum met nog meer Mahler: de Tweede symfonie wordt ook gespeeld tijdens een tournee door Engeland en Jaap van Zweden neemt volgend jaar oktober afscheid met de Negende symfonie.

Het Gelders Orkest erfde zelfs de oudste Mahler-rechten in ons land van de Arnhemse Orkestvereniging, die de Derde symfonie al uitvoerde in 1903, vijf dagen voor Mahler het werk in Amsterdam dirigeerde bij het Concertgebouworkest.

De Zevende symfonie is een gecompliceerd en provocatief werk met enorme contrasten, een sterk gefragmentariseerde opbouw en bijzondere instrumentatie: gitaar, mandoline, koebellen en takkenbossen. Van Zweden is daardoor juist gefascineerd en scherpte in risicovolle vaart vooral in het luide openingsdeel met zijn felle en helle koperpassages alles nog eens fors aan. Pure esthetiek is immers geen doel in de confrontatie met de gekwelde Mahler. Hij bevrijdt zich hier op adembenemende wijze van de deprimerende doodssfeer van de Zesde symfonie ( `Tragische'), die Van Zweden pas nog dirigeerde bij het eeuwfeest van het Residentie Orkest. De luidruchtige, bijna chaotische finale is een maximaal energiek teken van leven: àlles wat lawaai kan maken moet klinken.

Martin Sieghart doet het bij het Gelders Orkest anders. Hij organiseert minder explosief reliëf en vermijdt met een wat globale aanpak de scherpste contrasten. Sieghart zoekt in veel gematigder tempi wel naar uiterlijke en epaterende schoonheid, die hij vooral vindt in de tweede `Nachtmuziek'. Maar waar zo'n mysterieuze passage bij Van Zweden een extra dimensie krijgt, mist die bij Sieghart het mystieke, dubbelzinnige karakter. Effectvol is het hoog achterin de zaal laten klinken van de koebellen, alsof het orkest in het dal zit en het vee op de alpenweide graast.

Concerten: Orkest van het Oosten o.l.v. Jaap van Zweden. Gehoord: 19/12 MC Vredenburg Utrecht. Het Gelders Orkst o.l.v. Martin Sieghart. Gehoord: 22/12 Orpheus Apeldoorn. Herh.: 26/12 14.15 uur Musis Sacrum Arnhem.