Gruwelijk kerstdiner

Goed nieuws voor kersthaters. De nieuwste trend in Hollywood is volgens The New York Times de opkomst van de cynische kerstfilm. In de bioscoop draait nog Bad Santa, waarin Billy Bob Thornton een dronken, incontinente kerstman speelt die winkelcentra berooft. Verder zijn er films als Surviving Christmas, over een echtpaar dat weigert mee te doen met de kerstversiering in de straat en vervolgens door buurtgenoten wordt belegerd, en Christmas with the Kranks, over een yup die een nep-familie inhuurt voor de kerstdagen. Waar Hollywood Kerstmis van oudsher juist idealiseert, worden de feestdagen nu vaak afgeschilderd als een ware bezoeking.

Het zal nog even duren voordat die antikerstfilms op televisie te zien zijn. Voorlopig zal de kijker zich dus nog een weg moeten banen door allerlei sentimentele pap. Een goed alternatief voor Dickens' onvermijdelijke A Christmas Carol is in ieder geval David Leans klassieke Dickens-verfilming Great Expectations. Lean heeft wonderbaarlijk veel van de karaktertekening, de onheilspellende sfeer en de ironische humor van het origineel weten te behouden – zonder dat de literatuur door de film heen schemert. Ook als film is Great Expectations, het verhaal van de weesjongen Pip die dankzij een mysterieuze weldoener uitgroeit tot gentleman, schitterend: met een donkere mise-en-scène, lange shots en veel statige camerabewegingen. De dialogen komen rechtstreeks uit het boek. Vaak zijn dat onvergetelijke zinnetjes. De ontsnapte misdadiger Magwitch grijpt de jonge Pip op het moerasland in zijn nek en dreigt zijn `lever uit te rukken, te roosteren en op te eten', als hij hem niet wat eten brengt. De film graaft diep in de angsten van de kinderziel, die bij Pip een leven lang meegaan.

Lean liep met de kerstdiner-scène meer dan een halve eeuw vooruit op de trendy antikerstfilm. Pip heeft een pastei gestolen en zit in grote angst dat de diefstal ontdekt zal worden. Hij mag aan tafel niet meepraten, alleen luisteren naar de volwassenen `om zichzelf te verbeteren'. `Waarom zijn kinderen toch niet in staat tot dankbaarheid', klaagt zijn hardhandige zuster, die hem opvoedt. ,,Omdat ze van nature boosaardig zijn'', antwoordt een tafelgenoot. Prettige kerstdagen.

Great Expectations (David Lean, 1946, GB), zaterdag, BBC2, 17.05-19.00u.