Geen halfgod

De IJslanders zijn een zeer beschaafd volk, maar ze koesteren de herinnering aan de wilde vikingen waar ze van afstammen en als het moet nemen ze de knotsen nog graag ter hand.

Op een juridisch congres in Marokko in 2002 herinnerde grootmeester Fridrik Olafsson zijn toehoorders aan de `derde kabeljauwoorlog' van 1975-1976, waarin hij als vooraanstaand jurist een belangrijke rol had gespeeld. ,,Het is maar goed dat het geen echte oorlog is geworden, anders hadden we Groot-Brittannië moeten bezetten'', zei Olafsson. Al was dat een grapje, de IJslanders laten inderdaad niet graag over zich lopen.

Het was dan ook te voorzien dat de IJslandse regering niet in zou gaan op het Amerikaanse verzoek om de verblijfsvergunning die aan Robert Fischer was beloofd weer in te trekken. Een land dat drie kabeljauwoorlogen tegen Groot-Brittannië heeft gewonnen laat zich niet de wet voorschrijven.

Ik hoop dat Fischer binnenkort uit zijn Japanse detentiecentrum ontslagen wordt en op een vliegtuig naar IJsland wordt gezet. Ik hoop ook dat hij zich daar thuis zal voelen. Het is een mooi land, maar het ligt wel erg ver van de rest van de wereld. Misschien is dat in de ogen van Fischer een voordeel.

Kortgeleden is het vierde deel verschenen van Kasparovs serie My Great Predecessors. Eerst gaat het over `Sammy, Miguel and Bent' (Reshevsky, Najdorf en Larsen dus), maar de laatste 300 bladzijden van het kloeke werk zijn aan Fischer gewijd. Kasparov geeft Fischer de eer die hem toekomt, zonder hem als een halfgod te beschouwen. Anders dan de meeste schakers denkt hij dat Karpov in 1975 een goede kans had gehad in een wereldkampioenschapsmatch tegen Fischer, en hij denkt ook dat Fischer dat zelf wist en daarom die match ontweek.

Het is moeilijk om nog iets nieuws over Fischer te schrijven. Het meeste dat nieuw is in dit boek valt dan ook te vinden in de partijanalyses, waarin Kasparov en zijn computer, een onafscheidelijk paar, wederom veel moois hebben gevonden dat anderen, onder wie Fischer zelf, ontgaan is.

De volgende partij, die voor een Zweedse krant vlak na de olympiade van Siegen 1970 werd gespeeld, maakte indertijd door zijn originele en kristalheldere strategie een geweldige indruk op me. Fischer op zijn best, wat betekent dat alles vanzelf lijkt te gaan.

Wit Fischer-zwart Andersson, Siegen 1970

1. b2-b3 e7-e5 2. Lc1-b2 Pb8-c6 3. c2-c4 Pg8-f6 4. e2-e3 Lf8-e7 5. a2-a3 0-0 6. Dd1-c2 Tf8-e8 7. d2-d3 Le7-f8 8. Pg1-f3 a7-a5 9. Lf1-e2 d7-d5 10. c4xd5 Pf6xd5 11. Pb1-d2 f7-f6 12. 0-0 Lc8-e6 Wit heeft de opening gespeeld alsof hij zwart heeft en het plan dat hij nu gaat uitvoeren is later dan ook vooral overgenomen door zwartspelers die in de Siciliaanse opening de egelstelling op de onderste drie rijen hadden ingenomen. In feite had Fischer dit plan dan ook voor het eerst gedemonstreerd met zwart, in Garcia Soruco-Fischer, voorgroep Olympiade Havana 1966. Die partij viel niet erg op, doordat de zwakke Boliviaanse witspeler, waarschijnlijk bevend van zijn eigen vermetelheid, al heel vroeg een zinloos stukoffer bracht, waardoor Fischers plan niet goed tot zijn recht kwam.

Wie zou er hier aan denken om de torens op de g-lijn te verdubbelen? Tegenwoordig behoort het tot het standaardpakket van de geschoolde schaker, maar toen ik het in deze partij voor het eerst zag, maakte het een geweldige indruk. 13. Kg1-h1 Dd8-d7 14. Tf1-g1 Ta8-d8 15. Pd2-e4 Dd7-f7 16. g2-g4 g7-g6 17. Tg1-g3 Lf8-g7 18. Ta1-g1 Pd5-b6 19. Pe4-c5 Le6-c8 20. Pf3-h4 Ulf Andersson, toch een groot strateeg, had in de voorafgaande fase kennelijk geen idee wat Fischer aan het doen was en staat hier al heel slecht. Kasparov geeft, in navolging van Sergei Sjipov, het kwaliteitsoffer 20...Td5 21. Lf3 Txc5 22. Dxc5 Dxb3 als zwarts laatste kans, maar erg mooi ziet dat er ook niet uit voor zwart. 20...Pb6-d7 21. Pc5-e4 Pd7-f8 22. Ph4-f5 Het eerste effect van de torenverdubbeling. Het paard kan niet goed genomen worden. 22...Lc8-e6 23. Pe4-c5 Pc6-e7 24. Pf5xg7 Kg8xg7 25. g4-g5 De culminatie van wits strategie: het ketentje e5-f6 wordt ondermijnd. 25...Pe7-f5 26. Tg3-f3 b7-b6 27. g5xf6+ Kg7-h8 28. Pc5xe6 Te8xe6 29. d3-d4 En nu komt ook de loper van de witte velden in actie. 29...e5xd4 30. Le2-c4 d4-d3 31. Lc4xd3 Td8xd3 32. Dc2xd3 Te6-d6 33. Dd3-c4 Pf8-e6 34. Lb2-e5 Het grote werk is gedaan en Fischer lette hier niet goed meer op, anders had hij wel snel gewonnen met 34. Txf5 gxf5 35. Tg7. 34...Td6-d8 35. h2-h4 Pf5-d6 36. Dc4-g4 Pe6-f8 37. h4-h5 Pd6-e8 38. e3-e4 Td8-d2 39. Tf3-h3 Kh8-g8 40. h5xg6 Pf8xg6 41. f2-f4 Kg8-f8 42. Dg4-g5 Pe8-d6 43. Le5xd6+ Zwart gaf op.