De `stinkende wonden' na het voetbal

De voetbalclubs hebben John de Mol gekozen om hun wedstrijden samen te vatten. Wat betekent dit voor de publieke omroepen? ,,Omroepvoorzitter Bruins Slot moet opstappen.''

Jammer dat een journalistieke parel van Nederland2 gaat verdwijnen, maar zo erg is het nou ook weer niet. Directeur Arian Buurman van de STER, die de reclamezendtijd verkoopt voor de publieke omroepen, vindt dat het verlies van het voetbal ,,genuanceerd'' ligt. ,,Het gaat maar om 0,5 procent van de kijkers op jaarbasis.''

De voetbalclubs uit de eredivisie verkochten woensdag de belangrijkste voetbalrechten aan John de Mol. Daarmee gaan 3,5 miljoen kijkers verloren op zondagavond. De vraag is of dit verlies een voorbode is van het einde van een van de drie publieke zenders.

Volgens Buurman gaat er geen zender door verdwijnen. ,,Deze kijkers nemen wel een deel van de inkomsten mee. ,,Het is een wetmatigheid dat het geld de kijker volgt, maar de mate waarin dat gebeurt, is beperkt. Voor 2005 voorzie ik een bescheiden verlies in reclame-inkomsten en in 2006 hebben we alweer het WK-voetbal. Ik had liever gezien dat de NOS de rechten kreeg, maar het verlies is niet zo schokkend als de pers het nu brengt.'' Zij meent dat andere sportevenementen ten minste evenveel reclameinkomsten opleveren.

De hoofdredacteur van Studio Sport, Maarten Nooter, maakte tijdens de persconferentie van de NOS woensdagavond een rekensom: ,,We zijn de kroonjuwelen kwijt, maar houden nog veel over. We hebben 1.800 uur sport, maar 180 uur daarvan was de eredivisie.''

Het Kamerlid Joop Atsma (CDA) vertrouwt erop dat de publieke omroepen het gat kan vullen. ,,Ze moeten kijkers op een andere manier trekken, maar aan het aantal netten verandert voorlopig niets. Dat staat in principe vast tot 2008.'' Ook de PvdA blijft nuchter. ,,Het zou pas echt een drama zijn als 180 uur voetbal per jaar consequenties zou hebben voor een zender. Het is maar 5 procent van de zendtijd'', aldus Kamerlid Martijn van Dam.

De VVD ziet dat anders. Het verlies van de voetbalrechten is volgens mediawoordvoerster Fadine Örgü de eerste stap op weg naar een reclamevrij bestel met twee zenders. Omdat de publieke omroepen het geld voor sportrechten niet hoeven terug te verdienen, kunnen zenders makkelijker zonder reclame-inkomsten.

Fenna Vergeer (SP) denkt ook dat dit het begin van het einde is, maar wil ingrijpen om dat te voorkomen. ,,Het wegvallen van de voetbalrechten is een eerste aderlating van kijkcijfers voor de publieke omroep. De AVRO en de TROS waren ook al aarzelend om voor de komende periode bij de publieken te blijven. Nederland2 wordt nu minder interessant, dus TROS en AVRO zullen er over drie jaar makkelijker uitstappen.''

Zij vindt dat de politiek moet voorkomen dat Nederland2 als brede zender verdwijnt. Volgens Vergeer moet de NOS gebruikmaken van het voorkeursrecht om toch beelden te krijgen. In de Mediawet staat dat de rechtenhouder verplicht is nieuwsflitsen te verkopen aan de publieke omroepen. ,,De politiek moet ingrijpen als de NOS niet genoeg biedt voor beelden voor een samenvatting.''

Fons van Westerloo, directeur van RTL Nederland, denkt ook dat het verlies veel voor de publieke omroep zal betekenen. ,,Ten eerste heeft het natuurlijk een negatieve invloed op het marktaandeel. Voetbal scoorde erg goed.'' En ook financieel heeft het gevolgen. ,,Ze kunnen wel zeggen dat ze 23 miljoen bespaard hebben omdat ze de rechten niet hebben gekocht, maar trek daar de misgelopen reclame-inkomsten vanaf en het is slechts 5 tot 8 miljoen. Daar kunnen ze nooit programma's voor maken die zo scoren als voetbal.''

Van Westerloo denkt niet dat dit op korte termijn zal leiden tot het sluiten van een net. ,,Dat was wel gebeurd als de TROS uit het bestel was gestapt. Ik denk dat de mensen in de politiek zich nu snel moeten herbezinnen op de toekomst.'' Hij zelf had de voetbalrechten nooit laten lopen en het ministerie om meer geld gevraagd. Daarnaast had hij van de samenvattingen een prioriteit gemaakt.

Antonie Dake heeft op het verlies van de voetbalrechten zitten wachten. Hij werkte eind jaren zestig als chef van de politieke redactie van de NOS. Eind maart publiceerde hij op eigen initiatief een onderzoek naar de toekomst van de publieke omroep. Daarin bespreekt hij het afstoten van een van de publieke zenders, het verminderen van het personeel met eenderde en, op termijn, het verdwijnen van de STER. ,,Eindelijk is de ban van het voetbal gebroken. De publieke omroep dacht altijd dat ze niet zonder voetbal konden, maar nu moeten ze wel.''

Volgens hem moet het voor de politiek een aanzet zijn tot een vergaande herstructurering. Als ze ,,doormodderen'' voorziet Dake op zijn minst een jaarlijks verlies van 40 miljoen euro netto. Een verlies van 80 miljoen aan advertentie-inkomsten, gecompenseerd door 40 miljoen die bespaard wordt als men geen sportrechten meer koopt. ,,Ze kunnen reorganiseren en programma's aanpassen, maar in 2006 zullen ze de Champions League waarschijnlijk ook verliezen.'' Daarbij komt de concurrentie van De Mols familiezender.

Ten slotte de positie van omroepvoorzitter Bruins Slot. ,,Die kan beter opstappen. Hij heeft onlangs gezegd dat de publieke omroepen gemarginaliseerd raken zonder voetbal. Hij kan nu moeilijk de aanvoerder blijven.'' Een ,,koude'' saneerder zou in zijn plaats knopen moeten doorhakken. ,,Als er nu niet hard wordt ingegrepen dan komen er stinkende wonden.''