De geest is als de wind, hij blaast waarheen hij wil

Het gedicht van de Poolse dichter Czeslaw Milosz heet `Veni creator', kort voor `Veni creator Spiritus'- `kom scheppende geest', de titel van een hymne die de heilige geest aanmoedigt te komen en onze zielen te verlichten.

Daar heb je het meteen al. Zodra je over de heilige geest spreekt ga je ook dingen zeggen als `zielen' en `verlichten'. Eigenlijk begint de moeilijkheid al met het woord `heilig'. Want wat is het? Toch komt het me voor als één van de belangrijkste woorden die er zijn. Niet om een godsdienstoorlog mee te kunnen ontketenen – ik zeg het maar, er zijn mensen die bloed zien zodra ze veronderstellen dat een ander iets voor heilig houdt – maar om de betekenis van sommige dingen, plaatsen, gewoonten en misschien zelfs mensen mee te kunnen aangeven.

De heilige geest, roepnaam `geest', is minder moeilijk dan God de vader en Jezus de zoon. De geest is als de wind, hij blaast waarheen hij wil, ,,en gij hoort zijn geluid, maar gij weet niet, vanwaar hij komt of waar hij heengaat'', en dat maakt hem sympathiek. De geest is niet dogmatisch. Iedereen kan hem krijgen, erdoor bezield worden, wie dan ook maar. Je hoeft er niets voor te geloven, misschien zelfs niets voor te doen, behalve een sprankje ontvankelijkheid bezitten.

De albesturende God, Zijn zoon die mens geworden is – dat zijn verbeeldingen van vermoedens en lang niet iedereen houdt van die beelden. Maar zéker is er wel een geest, al of niet heilig, al of niet grassen ombuigend en in tongen van vuur verschijnend. Geen geest in de zin van spook, maar de geest van geestdrift en geestigheid en geestrijk en begeesterend. Die. Milosz vraagt om een mens waarin hij de geest bewonderen kan. Hij zegt dat maar, denk ik. Want natuurlijk kende hij heus wel zo iemand. We kennen allemaal wel zo iemand. Al is het maar omdat je soms zielsveel van iemand houdt, en daardoor zie je in hem of haar dat wat nooit mag verdwijnen, dat wat niet kan verdwijnen omdat het eeuwig is, dat wat bezielt en iemand soms boven zichzelf uittilt. Dat is onbegrijpelijk. En dat is ook goed.