Waarom ik graag de zwarte gangster speel

Het computerspel `Grand Theft Auto: San Andreas', over bendes autokrakers in Los Angeles is dit jaar een populair kerstcadeau. Saul van Stapele (blank, 30) legt waarom hij er aan verslaafd is.

Om mij heen liggen ongeopende rekeningen, een dode mobiele telefoon en bakjes van de afhaalchinees. Op de sporadische momenten dat ik nog buiten kom, voel ik de haast onbedwingbare drang een agent van zijn motor te slaan, zijn wapen te stelen en op hoog tempo door de binnenstad te scheuren om moord en verderf te zaaien. Ik schrik wanneer ik mijn bleke gezicht zie in de spiegel. Dat kan niet waar zijn! Ik ben een zwarte gangster uit Los Angeles, met een spiermassa waar rapper 50 Cent jaloers op zou zijn

Het begon voor mijn generatie allemaal vrij onschuldig. In de jaren tachtig hadden we een Atari spelcomputer of een Commodore 64, en konden we ons bij wat hoekig voortbewegende stipjes en lijntjes met gemak een complete ruimteoorlog voorstellen. Voor spelletjes die realistischer aanvoelden, bijvoorbeeld met een auto die in de verte best op een auto leek, moesten we naar de speelhal.

En nu dit! Zodra ik mijn Playstation 2 aanzet, scheuren de extreem realistische auto's door mijn huiskamer en bevind ik me midden in het hectische grotestadsleven aan de Amerikaanse westkust. Ook budgettair ben ik er sinds de puberteit wel wat op vooruitgegaan, zodat de granaten via het Dolby Surround-systeem aan alle kanten van de kamer inslaan en het opstuivende grind haarscherp in beeld komt op mijn flatscreen-televisie. Het realisme is zó overdonderend dat ik urenlang doelloos door de virtuele stad rij, zoekend naar een lekker nummertje op één van de radiozenders in mijn auto en genietend van het prachtige uitzicht, zonder dat ik ook maar aanstalten maak om aan één van mijn vele opdrachten te beginnen.

Gelukkig ben ik niet alleen. In de afgelopen maand werden van Grand Theft Auto: San Andreas wereldwijd al ruim vijf miljoen exemplaren verkocht, waarvan 250.000 stuks werden weggezet in de Benelux. Van het vorige deel in de populaire Grand Theft Auto-reeks – Grand Theft Auto: Vice City – werden 12 miljoen exemplaren verkocht, een absoluut record op gamesgebied. Analisten verwachten dat San Andreas de 15 miljoen zal halen.

GROF GEWELD

In Grand Theft Auto: San Andreas heet ik Carl Johnson, maar mijn homies (boezemvrienden) noemen me allemaal CJ. Ik ben een jonge zwarte Amerikaan die na de moord op zijn broer het bendegeweld in Los Angeles heeft verruild voor een bestaan in New York. Wanneer ook mijn moeder wordt doodgeschoten, keer ik begin jaren negentig terug naar mijn oude woonplaats, om te horen dat mijn gang uiteen is gevallen en de meest stoere gangsters uit mijn jeugd zijn veranderd in bibberende crackjunkies. Nog voordat ik bij mijn ouderlijk huis arriveer, word ik aangehouden door twee corrupte agenten, die me dumpen in een gebied, beheerst door een rivaliserende gang. Ik kan me, ongewapend, nog net uit de voeten maken op een BMX-crossfiets, terwijl de kogels om mijn oren vliegen. Vanaf dat moment heb ik nog maar één missie voor ogen: mijn gang moet de grootste en meest gevreesde worden van de hele staat.

Het sleutelwoord in dit spel is, net als in het werkelijke gangleven, respect. In het begin nemen zelfs mijn eigen vrienden me niet serieus. Ze nemen het me kwalijk dat ik het geweld ben ontvlucht en dat ik geen kleding draag in de groene kleur van onze gang. Ze moeten hartelijk lachen om mijn magere lichaam, waar geen eens een tatoeage op staat. Ik dien mezelf te bewijzen door allerhande klusjes op te knappen in het criminele milieu. Ik knuppel een drugsdealer dood, neem met grof geweld een vijandig territorium over, assisteer bij grootse inbraken en steel een schrift met teksten uit de villa van een beroemde rapper om een minder getalenteerd lid van mijn gang te helpen met zíjn rapcarrière.

Het is vooral de enorme vrijheid die dit spel biedt, die het zo verslavend maakt. Verreweg de meeste computerspellen zijn lineair opgebouwd: je doet een missie volgens een vooraf vastgesteld patroon en daarna mag je door met de volgende. Maar de virtuele wereld die Grand Theft Auto biedt is er één waarin je volledig naar eigen inzicht je weg kunt vinden. Je kiest er zelf voor wanneer je bij één van je opdrachtgevers langs gaat om een missie te volbrengen die de verhaallijn verder stuwt. Maar het is net zo belangrijk om op eigen houtje alles te ontdekken wat je stad te bieden heeft. Je kunt bijvoorbeeld wat extra geld verdienen door bij te klussen als brandweerman, taxichauffeur, pooier of inbreker, door aan een illegale straatrace mee te doen en door lukraak argeloze voorbijgangers op straat te beroven. Ook kun je elk transportmiddel stelen dat je in het spel tegenkomt, van auto's tot vliegtuigen.

Je bent in dit spel niet de enige virtuele crimineel die er rondloopt: soms is het kleinste krasje op iemands auto al voldoende voor een vuurgevecht. Op bepaalde locaties openen gangsters massaal het vuur zodra ze je zien, puur omdat je de verkeerde kleur kleding draagt. En het wemelt werkelijk van de agenten, lopend, op motoren, in helikopters en in auto's, die, wanneer ze je eenmaal achtervolgen, moeilijk af te schudden zijn, om van de FBI en het leger nog maar te zwijgen. Hoewel je kunt doorspelen nadat je gearresteerd of vermoord bent, ben je dan wel al je zuurverdiende wapens en een flinke som geld kwijt. Gelukkig is het ook mogelijk om het spel weer op te laden vanaf een moment vóórdat het volledig misging.

Eigenlijk is Grand Theft Auto: San Andreas geen computerspel, maar een interactieve speelfilm die elementen uit vrijwel alle spelgenres combineert. Een gevoel dat versterkt wordt door het feit dat de stemmen van enkele sleutelpersonages worden ingesproken door professionele acteurs als Samuel L. Jackson en Chris Penn, en de zeer herkenbare plotontwikkeling, waarin mensen die dood gewaand waren weer tot leven komen en je trouwste bondgenoten je een mes in je rug steken. Dit spel is op alle gebieden de overtreffende trap. Speelde het vorige spel zich nog af in één stad, ditmaal beslaat de spelwereld een op Californië gebaseerde staat, met drie verschillende grote steden, maar ook uitgestrekte landschappen met boerendorpjes en een flink stuk woestijn. Het duurt een dik half uur om van de ene uithoek van de kaart naar de andere te komen, en dan moet je nog netjes rijden ook.

GEEN KINDERSPEL

De computergame is allang geen kinderspel meer. De gemiddelde leeftijd van de gamer is 29 en spelontwikkelaar Rockstar Games gaat alle discussies over het buitensporige, maar cartoonesk in beeld gebrachte geweld in dit spel handig uit de weg door het nadrukkelijk als een spel voor 18-plus te positioneren. Voor deze gemiddelde gamer is dit in ieder geval het spel dat alle andere spellen overbodig maakt.

In dit spel kun je én racen én schieten én vliegen én vechten. Je kunt met een crossfiets een berg afracen, met een parachute van een flatgebouw springen en in een discotheek dansen op de maat van de muziek. Je kunt een auto stelen en die helemaal ombouwen tot een flitsend juweel waarmee je langs de kustlijn stuift, terwijl je ontspannen naar de muziek luistert die uit je speakers knalt. Je kunt in dit computerspel zelfs een café binnen lopen waar oude spelautomaten staan waarop je een computerspelletje kunt spelen.

Zo raakt stukje bij beetje de scheidslijn tussen fictie en werkelijkheid steeds verder uit het oog...