Kraters tellen

DE AANWIJZINGEN worden steeds sterker dat op Mars nog actieve vulkanen voorkomen. Onderzoekers aangevoerd door Gerhard Neukum van de Vrije Universiteit in Berlijn berichten in Nature (23/30 dec) dat zij rond Marsvulkanen lavavlaktes hebben gezien die nog geen twee miljoen jaar oud kunnen zijn. Dit is geologisch gezien zo jong dat kan worden aangenomen dat een deel van de vulkanen op Mars nog actief is.

De onderzoekers melden bovendien dat ook zij, zoals anderen vóór hen, van mening zijn dat op Mars ver buiten de poolstreken vuilbedekte gletsjers zichtbaar zijn. Zij voegen er een vuilbedekte ijsmassa op de steile flanken van de grootste Marsvulkaan, Olympus Mons, als nieuwe vondst aan toe. In combinatie met het vulkanisme moet de kans op aanwezigheid van vloeibaar water in de Marsbodem, voorwaarde voor leven, nu heel redelijk genoemd worden.

Aan de basis van de beschouwingen staan gedetailleerde opnames door de zogenoemde High Resolution Stereo Camera (HRSC) aan boord van de sonde `Mars Express'. De sonde werd een jaar geleden door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA in zijn baan rond Mars gebracht. De resolutie van de HRSC is zo goed (van 10 meter per pixel tot 2,5 meter per pixel) dat de kleinste inslagkraters van ruimtepuin zichtbaar zijn. Door nauwkeurig het aantal en de grootte van de inslagkraters op te meten zijn onderzoekers in staat de ouderdom van een terrein vast te stellen. Op de oudste stukken Marsoppervlak is het aantal inslagkraters per km² natuurlijk het grootst.

De techniek van `kraters tellen' (crater statistics) om de ouderdom van oppervlakkige geologische afzettingen te bepalen is ontwikkeld voor de maan. Hij kreeg grote overtuigingskracht toen de schattingen konden worden getoetst aan ouderdomsbepalingen van monsters die ter plekke door NASA-astronauten waren verzameld. Een jaar of vier geleden werd de Maan-methodiek verder uitgewerkt voor Mars.

Met behulp van kraters tellen kan worden aangetoond dat de grote Marsvulkanen veel langer actief zijn dan voor aardse vulkanen wordt aangenomen. Een typische aardse vulkaan is maar zo'n één miljoen jaar actief. Marsvulkanen blijken wel honderd keer zo lang periodiek actief te blijven, met intervallen van tientallen miljoenen jaren tussen uitbarstingen. Omdat hier en daar binnen de brede, verzonken toppen van vulkanen (caldera's) terreinen zijn gevonden die nog geen 2 miljoen jaar oud zijn (vrijwel zonder inslagkraters) staat praktisch vast dat er nog actief vulkanisme is. Amerikaanse onderzoekers kwamen al eerder, maar op veel zwakkere grond, tot dezelfde conclusie aan de hand van foto's van de sonde Mars Global Surveyor (Nature, 18 feb 1999).

De onderzoekers voegen aan de al bestaande vermoedens van het voorkomen van gletsjers ouderdomsbepalingen en nòg gedetailleerdere foto's van die gebieden toe. Hoewel ze totaal met stof en puin zijn bedekt lijken ze toch als twee druppels water op aardse gletsjers. Sommige vuilbedekte gletsjers zijn zo jong dat er geen inslagkraters zijn te vinden. Het artikel verwijst ten slotte naar nog te verschijnen Nature-artikelen waarin `zeer jonge gletsjeractiviteit' en `een bevroren zee bij de Mars-evenaar' worden besproken.