Klaar voor de kladderadatsj

Wat leest Geert Wilders deze kerst? Wat vinden de Tokkies onder de boom? Zestien recensenten van de bijlage Boeken geven een boek cadeau aan Nederlanders die in 2004 in het nieuws waren.

Dit boek is uit de tijd. Het gaat over revoluties en staatsgrepen in het begin van de 20ste eeuw, over Lenin, Trotski, en Kerenski, Mussolini en Hitler. Over communisten en fascisten, over het Europa van na de Eerste Wereldoorlog. Het is geschreven in 1929 en 1930 toen Europa zich in de krampen van de economische crisis en revolutionaire bewegingen bevond. Curzio Malaparte was op een aantal plaatsen een ooggetuige, en in zijn beste ogenblikken een groot schrijver. Bovendien zag hij, als betrokken intellectueel niet op tegen een gedurfde analyse. Dit alles maakt zijn Techniek van de staatsgreep tot een historisch document van de eerste orde.

Heeft het nog actualiteit? In een periode die geen revolutionaire bewegingen meer heeft? Waarin het Westen niet meer door een grote economische ineenstorting bedreigd lijkt te worden? Waarin de Europeanen, arm of rijk, van de grootste geleerde tot de analfabeet, zich verzadigen aan entertainment en voetbal?

Malaparte was een romanticus, ook een meeslepende fantast en daardoor tweemaal onbetrouwbaar voor wie niets gaat boven het weten van het naadje van de kous. Maar dergelijke geesten zijn soms in staat iets anders te zien, de grote trekken van een werkelijkheid die nog in wording is. En mogelijkheden waarvan de verwezenlijking zich niet zal voltrekken omdat, toevallig, het personeel daarvoor ontbrak. Dat verandert dan niets aan het wezenlijk gelijk van de schrijver.

Malaparte bewonderde Trotski. Hij citeert: `De opstand is een machine. Er zijn technici nodig om haar in werking te zetten, en alleen technici kunnen haar stopzetten. [...] Bij een opstand maakt men geen gebruik van de grote massa maar van een handvol mannen die voor niets terugdeinzen, die zich met de tactiek van het oproer vertrouwd hebben gemaakt en erop getraind zijn, de vitale organen van de staatsorganisatie snel en hard te treffen.' En Malaparte voegt daaraan toe: `Zwitserland en Nederland, twee van de meest geciviliseerde en best georganiseerde staten van Europa, waar orde niet alleen het product is van de bureaucratische staatsmachine, maar ook het kenmerk van de volksaard, leveren voor het toepassen van de Russische oproertactiek geen grotere problemen op dan het Rusland van Kerenski.'

Dat was gemakkelijk opgeschreven. In 1930 hadden we hier geen oproerkraaiers. De muiterij op de Zeven Provinciën, drie jaar later, in de Verre Oost, werd met één bom bedwongen.

Tijden veranderen. In ons land wonen misschien wel evenveel oproerkraaiers als in 1572. Heeft de AIVD de hele lijst? Weet deze dienst wat ze van plan zijn? Malaparte schrijft dat zijn Techniek bedoeld is als een waarschuwing tegen de Catilinariërs van links en rechts die het op de vrijheid van de gematigden voorzien hebben. Eind 2004 blijft het een leerzaam boek.

Curzio Malaparte: Techniek van de staatsgreep. Verkrijgbaar in het Frans: Technique du coup d'Etat, Grasset.