Joep Habets wenst u prettige kaasdagen

Wat mag je nog wel eten deze Kerst, nu zelfs kaas van de `schijf van vijf' is afgevoerd, vraagt Joep Habets zich af. Een blok tofu?

Als je het hele jaar door eet wat dokter, dominee en diëtist verboden hebben, dan is het niet meer dan billijk om juist met Kerstmis de regels voor goede voeding wél te respecteren. Dat komt goed uit, net is de nieuwe schijf van vijf verschenen.

Het is een oude bekende. Ruim twintig jaar terug is de schijf van vijf de schijf van vier geworden om eerst als maaltijdschijf en later als voedingswijzer verder door het leven te gaan. Maar die namen zijn nooit populair geworden.

Een paar jaar geleden werden in een tekst voor begrijpend lezen op een middelbare school de joodse spijswetten `de oudtestamentische schijf van vijf' genoemd. De tekst was door leerlingen niet erg goed begrepen. ,,Ze weten zeker niet meer wat de schijf van vijf was'', opperde ik. ,,Nee, ze hebben geen idee wat het oude testament is'', luidde het antwoord van de leraar Nederlands, ,,De schijf van vijf kennen ze wel.''

Het is precies de reden waarom de schijf van vijf weer van zolder is gehaald. Meer dan twintig jaar na het afschaffen kent nog ruim driekwart van de mensen hem. Iemand met een beetje taalgevoel had kunnen voorspellen dat `maaltijdschijf' en `voedingswijzer' het zouden afleggen tegen de `schijf van vijf'. Misschien dat `banier van vier' het had gered, maar niets bekt zo lekker als de `schijf van vijf''.

DAGELIJKSE REALITEIT

Dat wil niet zeggen dat de schijf van vijf de lekkerbek tegemoetkomt. Integendeel, het is schrikken. De nieuwe schijf van vijf is mijn schijf van vijf niet meer. In het streven meer aan te sluiten op de `realiteit' van de dagelijkse voedselconsumptie is onder meer de vertrouwde Hollandse bloemkool vervangen door broccoli. Mayonaise is afgevoerd en in het segment van de eiwitten prijkt prominent een blok tofu! Is er iets smakelozer dan een blok tofu?

De begeleidende keuzetabel geeft aan welke producten bij voorkeur moeten worden gebruikt, welke de middenweg vormen en welke slechts bij uitzondering moeten worden gebruikt. In de laatste categorie figureren onder meer pasta, cornflakes, alle soorten gehakt, vissticks, frisdranken en alle alcoholhoudende dranken. Een perfecte aansluiting op de realiteit van de dagelijkse voedingspraktijk, dunkt me.

Maar grootste klap is het verdwijnen van kaas van de schijf. Kaas is toch bij uitstek een monument van Nederlandse eetcultuur. Is het nog nodig de lof te zingen van kaas, van de rijkdom aan geuren, structuren en smaken? Niets is lekkerder dan een verse volkoren boterham met boeren-Goudse kaas. De wat stroeve structuur van de kaas maakt dat hij even aan het verhemelte blijft hangen en daar zijn intense, complexe smaak ontplooit. Kaas op het brood is een van de pijlers van de kaaseetcultuur. De blokjes kaas waarvan er in Nederland twee miljard per jaar uit het vuistje de mond ingaan, vormen de tweede pijler. Rembrandt, tulpen en kaas bepalen het beeld van Nederland in het buitenland, abortus en drugs daargelaten. En dan gaan we de kaas in de ban doen.

Betekent dit het einde van het oer-Hollandse broodje kaas? Het Voedingscentrum haast zich te zeggen dat het niet zo ver hoeft te komen. Het ontbreken van kaas op de schijf van vijf is een signaal. Volvette kaas bevat veel, minder gezond, verzadigd vet. In de toelichtende tekst worden, op het welwillende en positieve maar toch lichtbevoogdende en opvoedende toontje dat voorlichters eigen is, alternatieven aangedragen, zoals 20+ en 30+ kaas of een mager kaasproduct. Het woord alleen al, kaasproduct. Het bevestigt opnieuw mijn vooroordeel dat ze bij het Voedingscentrum niet van lekker eten houden.

Het wordt dus een kerst zonder kaas. Al geeft het kerstmenu dat de Hartstichting dit jaar de donateurs toezond nog hoop. Als dessert meldt het een kaasplankje. Maar dat is ongetwijfeld bedoeld voor de ideale consument die de rest van het jaar alleen 20+ kaas eet. Het zij hem vergund.

GEKOOKT EI

Voor mij is er dit jaar geen plaats voor kaas in de kribbe. Het wordt culinair gezien sowieso nogal een kale kerst. De kerstbrunch is zonder meer armoedig. Croissants en worstenbroodjes zullen we moeten missen. De kerststol met amandelspijs zal op tafel ontbreken, een lik roomboter is helemaal uit den boze. Volkorenkrentenbrood is wel toegestaan, zonder gedroogde vruchtjes. Een gekookt eitje mag ook. Dat is geruststellend om alvast te weten voor Pasen.

Wordt de kerstbrunch karig, voor het kerstdiner biedt het strikt hanteren van de schijf van vijf iets meer perspectief. Weliswaar zijn aardappelkroketjes verboden, net als paté, gerookte paling en appelmoes, maar een stukje mager wild is toegestaan. Jammer dat daar dan broccoli bij moet.

Het drinkgelag laat ook te wensen over. De gewetensvolle schijf-van-vijf-eter mag zich te buiten gaan aan water, thee en light-frisdrank. Weer zo'n voorbeeld hoe perfect de schijf van vijf aansluit bij het gangbare dagelijkse voedingspatroon.

Hier dient zich een jezuïtische ontsnappingsroute aan. Elke onverantwoorde eter heeft naast een dagelijks ook een nachtelijk voedingspatroon. Restjes koude pasta – bij voorkeur zo uit de ijskast gegeten – olijven, chocolade, tonijn uit blik en natuurlijk kaas, vooral kaas zijn de favoriete spijzen in het nachteten. Heerlijk, kaas in de kerstnacht.