Geitenharen onder het pak

Toen AZ nog AZ'67 heette, werd de voetbaltrots van Alkmaar ook wel briljantenclub of bontjassenclub genoemd. De echtgenotes van de sponsors en bestuurders droegen schitterende sieraden en dieronvriendelijke jassen – vandaar. Burgemeester De Wit liet zich om die reden steeds minder vaak zien in de Alkmaarder Hout. Hij wilde niet meer worden opgehaald in een Rolls Royce en allerlei opgedirkte dames tegenkomen in de bestuurskamer.

Deze smakelijke anekdotes zijn te lezen in een proefschrift van Gerrit Valk. De historicus uit Alkmaar (en oud-Kamerlid) schreef AZ is de naam! over de turbulente geschiedenis van de fusieclub die de noodlijdende voetbalburen Alkmaar '54 en FC Zaanstreek in 1967 onder dezelfde noemer bracht. Het werk van Valk leest afwisselend als een dorpskroniek en een gemeenteraadsverslag. Saaie hoofdstukken over politieke standpunten worden afgewisseld door bloemrijke verhalen over louche sponsors en volgevreten vedetten. Het boek geeft een nauwkeurig en realistisch beeld van een provinciale voetbalclub die dankzij overheidssteun en sponsorgelden net niet failliet is gegaan.

Zo had burgemeester Roozemond, die zijn loopbaan was begonnen als voetbaljournalist, minder moeite met de nouveau riche dan zijn voorganger De Wit. Roozemond beschouwde de zondagmiddagen bij AZ'67 als een prettig tijdverdrijf. Niet voor niets verleende de gemeente onder zijn burgemeestersschap miljoenen guldens aan subsidie. Dat was nodig in de periode dat AZ'67 niet langer werd geleid door de gebroeders Cees en Klaas Molenaar. Deze rijke visserszonen uit de Zaanstreek staken tussen 1972 en 1986 zoveel geld in de club, dat het lelijke eendje van de eerste divisie kon uitgroeien tot de koploper van de eredivisie. Het familiebedrijf Wastora (gecombineerde afkorting van de verkochte producten wasmachines, stofzuigers en radio's) stond garant voor de aankoop van dure spelers en bekende trainers.

In 1981 werd AZ'67 landskampioen en (verliezend) finalist van de UEFA Cup met een compleet bij elkaar gekocht elftal. De Molenaars waren hun tijd vooruit. Ze beschouwden de voetbalclub als hun speeltje, onder het adagium van jongere broer Klaas: `de een is gek van wijven en spendeert daar zijn geld aan, de ander is gek van voetbal'. Zijn oudere broer Cees had ook hart voor Wastora; toen het kabinet Den Uyl was gevallen, trakteerde hij zijn personeel op een extraatje van 25 gulden. Het was een meevaller voor de werknemers, die zich maar al te vaak achtergesteld voelden bij de voetballers. Zij moesten loon inleveren in het jaar dat de spelersvrouwen van AZ'67 voor de kerst een gouden ketting met briljanten kregen.

De trouwe achterban kon zich niet vereenzelvigen met het patserige karakter van de fusieclub en schitterde zelfs in het kampioensjaar door afwezigheid. Nog geen negenduizend toeschouwers waren getuige van het hogeschoolvoetbal dat Tol, Peters en Nygaard en andere techneuten op de mat legden. Het spel op het veld was te efficiënt, de spelbepalers op de eretribune waren te gladjes. De gebroeders Molenaar kozen eieren voor hun geld en deden het kampioenselftal met flinke winst van de hand. AZ'67 werd weer een doodgewone club die degradatievoetbal leerde spelen.

Valk legt in zijn proefschrift de nadruk op de periode 1954-1993; de resterende elf jaar werkt hij weg in een epiloogje van zes pagina's. Het is de kleurrijke periode onder voorzitter én suikeroom Dirk Scheringa, die met recht de opvolger van de gebroeders Molenaar genoemd mag worden. Onder leiding van deze miljardair (in guldens) is AZ met vallen en opstaan teruggekeerd in de nationale top. Het karakter van de club is wel veranderd: Scheringa draagt geitenharen sokken onder zijn confectiepak. Onder leiding van de bloemrijke trainer Co Adriaanse werd AZ vorige week tot `winterkampioen' van Nederland uitgeroepen. Het tweede succesverhaal vraagt om een aangepaste editie van het lezenswaardige standaardwerk AZ is de naam! met iets minder papieren rompslomp en nog meer anekdotes.

Gerrit Valk: AZ is de naam! Geschiedenis van het betaald voetbal in Alkmaar. L.J. Veen, 320 blz. €19,90