Bang om te kiezen

Steeds minder scholieren maken al in december hun studiekeuze bekend. Universiteiten en hogescholen halen alles uit de kast om de `last-minute-kiezer' binnen te halen.

``AARDWETENSCHAPPEN IS een hartstikke leuke opleiding.'' Bernd Andeweg verwelkomt twintig leerlingen op de proefstudeerdag Aardwetenschappen van de Vrije Universiteit in Amsterdam. ``We staan op nummer 5 van meest gewaardeerde studies, en dat zijn er in totaal 70. Dus gefeliciteerd, jullie zitten hier op de juiste plek.''

De leerlingen blijven rustig zitten. De meeste zijn al op andere universiteiten gaan kijken en weten dat ze vandaag overspoeld worden met informatie. Bij binnenkomst al kregen ze een tas vol informatiemateriaal. De glossy folders lijken meer op reclamemateriaal. `Nieuw!'; `Uniek in Nederland' en `Win reizen over de hele wereld!', zijn kreten die er in gele letters zijn opgeschreven.

De folders en Andewegs promotiepraatje zijn bedoeld om leerlingen over de streep te trekken. Dat is nodig. Vroeger wisten universiteiten en hogescholen rond deze tijd hoeveel studenten ze volgend studiejaar zouden krijgen, nu is er nog geen pijl op te trekken. Leerlingen twijfelen almaar langer. Vorig jaar stonden er in december bijna 26.000 leerlingen ingeschreven voor een nieuwe opleiding. Dat aantal is dit jaar opnieuw afgenomen, het zijn er minder dan 18.000. In totaal gaat het om gemiddeld 182.000 leerlingen die zich jaarlijks moeten inschrijven voor een hogeschool of universiteit. De meeste wachten, en steeds meer wachten tot het allerlaatst.

Dat leerlingen almaar later kiezen, heeft volgens Elly König, decaan op het Bernard Nieuwentijt College in Amsterdam-Noord, alles te maken met angst. ``Leerlingen zijn bang om verkeerd te kiezen. Maar ook om dingen uit te sluiten, want wanneer ze voor het één kiezen dan kan het ander niet meer.'' Ook het beperkte aantal jaren studiefinanciering speelt mee. In de meeste gevallen krijgt de student niet meer dan vier jaar. Wanneer je tussentijds met je studie stopt, moet je bovendien de gekregen studiebeurs terugbetalen. Verkeerd kiezen heeft dus financiële consequenties.

Universiteiten en hogescholen doen er alles aan om de twijfelaars binnen te halen en komen met waslijsten aan activiteiten: Een dagje of iets langer proefstuderen, workshops, meeloopdagen waarbij je een dagje mee kunt lopen met een student, schoolseminars waarbij je een nachtje blijft slapen in een studentenflat, masterclasses en veldwerk excursies.

Echt overhalen doen de universiteiten en hogescholen niet, zegt Andeweg. ``Dat is het slechtste wat je kunt doen. Je moet proberen de mensen op de juiste plek te krijgen, want anders heb je er niets aan. Maar er is momenteel wel duidelijk een ratrace gaande om de student.'' Voor elke student die zich inschrijft en zijn diploma haalt ontvangen universiteiten en hogescholen afhankelijk van de studierichting tussen de 19.000 en 30.000 euro. De belangen zijn groot. Andeweg: ``Ik merk wel eens dat er dingen worden beloofd die niet waar zijn of dat andere instellingen zwart worden gemaakt.''

persoonlijkheid Ook alumni die tot de bekende Nederlanders behoren, worden ingezet. Wageningen bijvoorbeeld schermt met weerpersoonlijkheden Reinier van de Berg en Helga van Leur. De VU heeft een masterclass van hun bijzonder hoogleraar André Kuijpers. Voor leerlingen die het na het volgen van deze activiteiten nog niet weten, is er ook een oplossing bedacht. Zij kunnen terecht bij een speciaal aangestelde studieadviseur in dienst van de universiteit. En voor de echte laatbeslissers zijn inmiddels in juli en augustus speciale last-minute dagen, waar aankomende studenten een kijkje kunnen nemen bij een studie en direct daarna een inschrijfformulier kunnen invullen.

Hogescholen hebben het iets makkelijker, zegt woordvoerder Ewoud Nysingh van de Hogeschool InHolland, de grootste hogeschool van de Randstad. ``De vijver waarin wij kunnen vissen is iets groter. We kunnen mbo-, havo- én vwo-leerlingen aanspreken.'' Maar ook zij zien de late instroom extreem toenemen en stellen zich net als universiteiten tot doel de keuze van de leerlingen te bespoedigen.

Twijfelaar Winke Goede (18) zit aan een bureau met stapels informatiefolders. ``Ik word echt in de watten gelegd'', zegt zij. ``In Wageningen kreeg ik een gratis lunch aangeboden en in Maastricht stond de vlaai klaar.'' Omdat ze niet wist welke studie te kiezen besloot Goede na het behalen van haar vwo-diploma een jaartje `niets' te doen. Ze is niet de enige: ``De helft van mijn klas wist het niet en zit nu een jaartje thuis.'' Hogeschool InHolland ziet deze tendens ook en speelt erop in. ``Bij ons kun je nu niet alleen in september, maar ook in februari met je studie beginnen. We zien dat daar in toenemende mate gebruik van wordt gemaakt'', zegt woordvoerder Nysingh.

Volgens Jeanine Hermans, hoofd onderwijsmarketing van de Wageningen Universiteit, is het lastig om niet te weten met hoeveel studenten je het studiejaar begint. ``We willen natuurlijk het liefst zo vroeg mogelijk weten wat we kunnen verwachten. Dan kunnen we onze faciliteiten daarop afstemmen. Nu weten we niet of we volgend schooljaar 50, 60 of misschien wel 80 studenten voor een bepaalde studierichting krijgen. Inmiddels hebben we wel berekeningen en kunnen we het een beetje voorspellen, maar er zitten altijd verrassingen bij.''

studiebeurs Een ander probleem bij het kiezen is het woud aan mogelijkheden. Goede: ``Ik ben ook naar de studiebeurs in Utrecht geweest, maar daar werd ik helemaal wazig van. Je ziet daar zoveel studies en denkt iedere keer – oh leuk, ik wist niet dat die bestonden.'' Dat is ook wat Bernd Andeweg ziet. Naast voorlichter is hij studieadviseur op de Vrije Universiteit in Amsterdam. Eén van zijn taken is aankomende studenten te helpen in het keuzeproces. ``Alleen al in de medische hoek heeft de Vrije Universiteit Amsterdam een opleiding of negen. Ik vind het als voorlichter soms al moeilijk om het verschil uit te leggen.''

Het is een ware zoektocht, ziet decaan König. ``Leerlingen shoppen echt. Een leuke studentenstad telt niet, met die term worden ze op voorlichtingsdagen doodgegooid en dat irriteert ze alleen maar. Sfeer is wel belangrijk. Er zijn leerlingen die zeggen: Daar wil ik niet naar toe, die hebben zo'n koud en modern gebouw. Dan ben ik echt verbaasd, want daar dacht je vroeger niet aan. Wat je kunt worden en verdienen speelt ook zeker mee.''

``Studenten zijn tegenwoordig klanten en de klant bepaalt'', aldus Nysingh. En dat zal alleen maar meer worden wanneer het plan van staatssecretaris Rutte doorgaat. Rutte wil de student een rugzakje met geld geven, waarmee hij bij verschillende instellingen kan gaan shoppen. Met marktwerking en dus studentenwerving is volgens Hermans niks mis, maar het moet geen kermis worden: ``Je verkoopt geen Coca-Cola, het gaat om de toekomst van mensen.''

radiospot Dat universiteiten en hogescholen nu al steeds verder gaan, blijkt uit de website van de Wageningen Universiteit. Daar wordt schoolkrantredacties geld geboden wanneer ze een advertentie van de universiteit in hun schoolkrant plaatsen. Maar ook op andere plekken vind je advertenties. Hermans: ``Iedere universiteit maakt reclame, dat doen wij ook. We kijken naar welke bladen de aankomend studenten lezen en adverteren daarin. Maar we hebben ook een radiospotje op radio 538. Ik zie het in de toekomst ook nog wel gebeuren dat universiteiten spots gaan maken op MTV of TMF.''

Dat studentenwerving big business is, merk je op de proefstudeerdag in Amsterdam. De leerlingen daar krijgen aan de hand van duidelijke sheets uitgelegd waarom de Vrije Universiteit dé plek is om aardwetenschappen te studeren. ``Wij zijn de enige opleiding die is gegroeid'', legt Andeweg de leerlingen in de collegezaal uit. ``Onze opleiding is klein genoeg voor persoonlijk contact – je mag hier de leerkracht gewoon Jan noemen – en groot genoeg om alle afstudeerrichtingen aardwetenschappen aan te kunnen bieden. En wij doen het meeste aan veldwerk!' Dia's van gebruinde leerlingen aan het werk in Spanje zetten het betoog kracht bij. ``In Spanje zitten we een maand en dan zit jij daar lekker in het zonnetje, terwijl je ook in de collegebanken had kunnen zitten.''

Reclame maken en leerlingen voorlichten kost veel geld, zegt Andeweg later. ``Soms denk ik, dat geld zou beter gebruikt kunnen worden.'' Maar een studierichting die niet aan promotie doet kan bij gebrek aan studenten worden opgeheven. Dus roept Andeweg aan het einde van een lange proefstudeerdag: ``Als je nog twijfelt: bel of mail me dan. Dan regel ik een meeloopdag voor je, of ga in juni mee op excursie!''