Weergaloos spektakel Visconti

Geen filmer heeft zoveel oog gehad voor de schoonheid in het verval als Luchino Visconti. In Il gattopardo (uit 1963, nu in een nieuwe kopie heruitgebracht) gaat het om het verval van de feodale ordening op negentiende-eeuws Sicilië, waar de wereld van de prins van Salina wordt overrompeld door de revolutie van Garibaldi.

In Il gattopardo is weer goed te zien hoe weergaloos Visconti (1906-1976) was in het vermengen van sociale en psychologische ontwikkelingen. De roerige maatschappij heeft aan het begin van de film nauwelijks effect op de zelfverzekerde prins (glansrol van Burt Lancaster). Hij blijft stram zitten bidden, terwijl uit de tuin angstkreten klinken: er ligt een dode soldaat. Later moet hij wel buigen voor de nieuwe tijd, al doet hij dat onder het motto `alles moet veranderen om alles te laten blijven zoals het was'. Het helpt niet. De rijke burgerman die hij uitlacht omdat die er in rok zo potsierlijk uitziet, koopt zich via zijn weergaloos mooie dochter (Claudia Cardinale) in de prinselijke familie in. ,,Wij waren luipaarden en leeuwen'', mijmert de prins. ,,Na ons komen de jakhalzen en de hyena's. En allen, luipaarden, leeuwen jakhalzen en schapen, denken we dat we het zout der aarde zijn.''

De inhoud van de film is te rijk en genuanceerd voor enige samenvatting. Hij is bovendien vooral visueel verbluffend. Visconti had een maniakale reputatie waar het gaat om details. In Il gattopardo wordt de aristocratische negentiende eeuw tot de laatste kandelaar toe opgeroepen.

Even trefzeker is Visconti's gevoel voor kadrering. Hij gebruikt geen close-ups om het drama op te voeren, maar schept juist enorme diepte in zijn beelden. In een hoek is altijd wel het onwankelbare landschap van Sicilië te zien.

Il gattopardo. Regie: Luchino Visconti. Met: Burt Lancaster, Claudia Cardinale, Alain Delon. In: Filmmuseum Cinerama, Amsterdam; Verkadefabriek, Den Bosch; Heerenstraattheater, Wageningen.