Van stalinist tot succesvol zakenman

Als een Afrikaanse leider na een decennium of twee de macht over partij en vaderland eindelijk eens overdraagt, dan is de opvolger meestal nederig. Die buigt dan bij de aanvaarding van zijn ambt diep het hoofd, dankt zijn voorganger uitgebreid en belooft zijn erfenis in stand te houden. Zo niet Armando Emilio Guebuza (61), die na achttien jaar het presidentschap van Mozambique en het leiderschap van regeringspartij Frelimo overneemt van Joaquim Chissano.

Guebuza voerde de afgelopen maanden geen campagne tegen de oppositie of westers imperialisme, zoals dat voor Afrikaanse regeringspartijen gewoon is. Hij ging tekeer tegen alles waar Mozambique onder Chissano synoniem voor is geworden: de armoede van het volk, de corruptie onder de elite en de slappe mentaliteit van dés andar: laat maar waaien. ,,Frelimo: de kracht van de verandering'' was zijn slogan. Lees: anders dan Chissano.

Guebuza is Chissano's tegenpool. Chissano is de zachte diplomaat, de compromissenmaker. Chissano is de politicus die liever niet zelf de beslissingen neemt maar aan het handje loopt van grote buur Zuid-Afrika of de talloze westerse donoren die de helft van zijn begroting spekken. Guebuza vindt dat slappe hap. Guebuza is de strenge militair, die zelden lacht en spuugt op westerse bemoeienis. Guebuza wil de Mozambikaanse trots terug in politiek en zakenleven.

Guebuza is Mozambique's vleesgeworden geschiedenis: van stalinist tot succesvol zakenman. Direct na de onafhankelijkheid van Portugal was hij de rechterhand van Samora Machel, de eerste zwarte president. Guebuza was de architect van het 20/24 decreet dat de oude Portugezen op de dag van de onafhankelijkheid 24 uur de tijd gaf om met niet meer dan 20 kilo aan bagage hun laatste kolonie te verlaten.

Guebuza was de bedenker van ,,Operatie Productie'', waarmee hij in begin jaren tachtig alle ,,onproductieve'' Mozambikanen naar een uithoek van het land deporteerde. Heropvoedingskampen voor werklozen. Maar Guebuza was ook de eerste die na de dood van Machel in 1986 het failliet van het marxisme aanvaardde en de deur openzette voor IMF, Wereldbank en de vrije markt.

Guebuza werd rijk, stinkend rijk dankzij die vrije markt. Onder 18 jaar Chissano was hij niet alleen minister van Transport, Defensie en Binnenlandse Zaken, maar verwierf hij ook belangen in geprivatiseerde banken, media, visserijen, havenbedrijven en 's lands grootste bierbrouwerij. Armando Guebuza is beter bekend als Meneer Gue-business.

Dus zo serieus meent Guebuza het niet, als hij tegen de zelfverrijking en de corruptie van de elite aanschopt, denken Mozambikaanse analisten. Guebuza is die elite, van grote familiefeesten en lange tafels vol rijst, cassave's en notensaus. ,,De vraag is of hij werkelijk een einde wil maken aan de corruptie in regeringskringen of enkel bezig is de Chissano-clan plaats te laten maken voor de Guebuza-clan'', zegt schrijver Marcelo Mosse, die in een krant de belangen van Guebuza onlangs op een rijtje zette. ,,Ik denk het laatste.''

Vertrekkend president Chissano denkt dat ook. Hij vreest Guebuza. Hij vreest het Chiluba-effect, genoemd naar de voormalige president van Zambia, die wegens corruptie werd vervolgd door zijn opvolger. De zoon van Chissano, Nyimpine, vreest Guebuza zo mogelijk nog meer. Zijn naam dook de afgelopen jaren op tijdens corruptie- en moordzaken. Met Armando Guebuza in aantocht als president vroeg hij onlangs een Braziliaans paspoort aan. Je kunt nooit weten.