Politiekorps zit vast aan contract helikopters

Tot verlegenheid van het rijk is Joep van den Nieuwenhuyzen leverancier van nieuwe politiehelikopters. Volgens de politie dreigt een ramp als hij de heli's nog levert ook.

Het is een dilemma waarover men in Den Haag graag wrange grappen maakt. ,,Ik heb er alle vertrouwen in dat het niet doorgaat'', zegt Kamerlid R. Algra (CDA). Het dilemma is dat Joep van den Nieuwenhuyzen, de RDM-baas die dit jaar het Havenbedrijf Rotterdam liet zitten met schuld van ruim 100 miljoen euro, vanaf het voorjaar aan een ander overheidsdeel, de politie, een delicaat product gaat leveren: acht helikopters voor de recherche en de verkeerspolitie. Contracten zijn getekend, afspraken gemaakt – er is geen weg terug. ,,Maar ik moet er niet aan dénken dat de leverantie lukt'', zegt Algra.

Van den Nieuwenhuyzen kreeg de opdracht in 2001 voor MD Helicopters in Mesa, Arizona. Hij kocht deze civiele helikoptertak van Boeing in 1999 – met steun, toen al, van de gemeente Rotterdam. Zo werd de basis gelegd onder de relatie van het Havenbedrijf. En zo ook kon Van den Nieuwenhuyzen leverancier van de Nederlandse politie worden. Het werd een echte `Joep'-geschiedenis – veel grootse plannen, bijna evenveel gebroken beloften.

Ex-wethouder Hans Simons van Rotterdam bezocht voorjaar 1999 met ex-directeur Willem Scholten van het Havenbedrijf Van den Nieuwenhuyzen bij MD Helicopters in Arizona. De delegatie liep daar ook toenmalig topambtenaar Jauk Wiedeman van Economische Zaken tegen het lijf, belast met de defensie-industrie. Wiedeman: ,,Ik heb de delegatie gezegd dat ik zéér enthousiast was over Joeps plan om die fabriek te kopen.''

Deze houding van EZ was een belangrijke motivatie voor Rotterdam om Van den Nieuwenhuyzen 10 miljoen gulden te lenen. Zo kon hij de koop rondmaken. Hij stelde ertegenover dat de `Europese vestiging' van het bedrijf in Rotterdam zou komen. Ook EZ-ambtenaren spanden zich voor zijn helifabriek in. ,,Ik heb bijvoorbeeld contact gelegd met de Oostenrijkse regering omdat er kansen voor MD Helicopters waren'', zegt Gary Whittele, die onder Wiedeman op EZ werkte.

Wiedeman en Whittele ontkennen dat ze in Nederland voor de fabriek lobbyden. In 2000 werd bekend dat het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) helikopters wilde kopen, acht stuks voor circa 60 miljoen euro. In een besloten procedure werd – voor de deelnemers zeer plotseling – gekozen voor MD Helicopters, type MD Explorer. Een toestel dat door zijn lage geluidsproductie zeer geschikt is voor observatieacties.

Concurrent Eurocopter trok aan de bel. ,,Eurocopter zei dat de tender zo was geredigeerd dat alleen Van den Nieuwenhuyzen eraan kon voldoen'', zegt Kamerlid F. Timmermans (PvdA). Destijds werd al gewaarschuwd dat het toestel te zwaar zou worden als alle technische vereisten werden aangebracht. Eurocopter meende dat ook MD Helicopters niet in staat zou zijn aan deze eisen tegemoet te komen, en procedeerde daarom tegen de staat. De rechter zag geen reden de aanbesteding terug te draaien.

Dat de bezwaren van Eurocopter hout sneden, werd nadien duidelijk. Driemaal moest de leverantie worden uitgesteld. De zaak escaleerde vorig jaar openlijk, toen bleek dat de heli's te zwaar waren om ze langdurig in de lucht te houden. ,,Achteraf kan je je afvragen of die aanbesteding wel correct is uitgevoerd'', zegt Algra. Maar Binnenlandse Zaken was al in het moeras meegezogen: het gaf Van den Nieuwenhuyzen een voorschot van ruim 17 miljoen euro, afgedekt door kredietverzekeraar Atradius. Deze zomer werd de laatste deadline bepaald: 1 maart volgend jaar.

Nu zal de levering zeker lukken, bezweren Van den Nieuwenhuyzen en zijn Belgische agent Tom Piron van Helifly. Volgens Piron heeft een delegatie ambtenaren dat half november met eigen ogen vastgesteld in Arizona. Van den Nieuwenhuyzen: ,,Die heli's staan klaar voor verzending.''

MD Helicopters maakt het intussen niet best. Na de overname kondigde Van den Nieuwenhuyzen aan de productie fors op te voeren – van 50 naar minstens 100 helikopters per jaar. Het werd nooit gehaald. De vestiging in Rotterdam is afgeblazen. De bewijzen stapelen zich op dat er ook in deze tak van het `Joep'-imperium liquiditeitsproblemen zijn.

Zo maakte de Amerikaanse leverancier Kaman (helikopterrompen) dit najaar al bekend dat het niet meer levert aan MD Helicopters wegens ,,problemen met betalingen''. Het Amerikaanse vakblad Police Aviation News meldt deze maand dat de kwestie misschien wordt geregeld zodra er een ,,nieuwe eigenaar'' van MD Helicopters is. ,,Ik verwacht dat het vermogen vóór 1 maart wordt versterkt door een partner uit de luchtvaartindustrie'', zei Van den Nieuwenhuyzen vorige week. Gisteren liet hij via een medewerker weten dat er ,,een getekende overeenkomst'' is inzake MD Helicopters. Een toelichting bleef uit. ,,Die komt deze week. Uw verhaal is achterhaald.''

Het bedrijf hapte de laatste maanden hoe dan ook naar adem. Zo verliep 1 december de deadline die beleggingsfonds Residex, onderdeel van Achmea, had gesteld om 10 miljoen euro te voldoen; een van de leningen waarvoor het Havenbedrijf garant staat. Uit beleefdheid kreeg Van den Nieuwenhuyzen tien dagen extra. ,,Het ziet er naar uit dat hij het geld niet heeft. Of dat hij niet wil betalen'', aldus een woordvoerder van Residex.

Bij het KLPD vreest men voor een rampscenario: Van den Nieuwenhuyzen blijkt toch in staat helikopters te leveren, het bedrijf zijgt ineen nadat betalingen binnen zijn, zodat bij technische problemen geen steun van de leverancier te krijgen is. Van den Nieuwenhuyzen spreekt dit tegen, maar het gevaar is ook in de Kamer al bekend. ,,Er ontstaat een ingewikkelde situatie als hij toch op tijd en volgens afspraak levert'', beaamt Algra, die hoopt dat na 1 maart een nieuwe aanbesteding wordt uitgeschreven zodat de politie alsnog goede helikopters krijgt, van een andere firma. Binnenlandse Zaken laat weten dat men de liquiditeitsproblemen van MD Helicopters kent maar van ondergeschikt belang vindt (,,wij kopen het bedrijf niet, alleen helikopters''), en dat de vrees voor slechte service niet opgaat. ,,Daarover zijn in het contract afspraken gemaakt.''

Joep van den Nieuwenhuyzen blijft intussen elastisch als altijd. Alles wijst erop dat zijn imperium op instorten staat. Curatoren en schuldeisers kloppen op de deur. Maar hij blijft geld verdienen. Zo bereikte hij vorige week een akkoord over de verkoop van machines, voorraden en technische kennis uit RDM en Wilton Fijenoord, waarmee onderdelen voor defensiematerieel gemaakt worden. Er wordt 2 miljoen euro voor betaald, waarvan curator L. Deterink 1,5 miljoen opeist, en wat opmerkelijker is: ondanks alle schuldeisende partijen slaagde hij erin ,,enkele tonnen'' voor Wilton Fijenoord (en dus hemzelf, red.) vrij te maken, aldus Deterink. De groep die RDM versmald wil voortzetten wordt geleid door een oude bekende: Jauk Wiedeman. Die als topambtenaar van EZ zo enthousiast was over de koop van MD Helicopters, en nu als defensieondernemer werkt.

Reacties: haven@nrc.nl