Lof voor onwelgevallig besluit

Ook het CDA zwaaide premier Balkenende lof toe om het Turkije-besluit. Terwijl het juist tegen was. Maar het ,,maakte geen draai''.

Het was geen benijdenswaardige taak, die CDAer Jan Jacob van Dijk gisteren wachtte bij het debat in de Tweede Kamer over het Turkije-besluit van de Europese regeringsleiders. Wekenlang had de CDA-fractie nadrukkelijk geweigerd akkoord te gaan met het voornemen van het kabinet om onderhandelingen met Turkije te beginnen over een volwaardig lidmaatschap van de Europese Unie. Volgens het CDA, waar onder een deel van de achterban veel weerstand bestaat tegen een mogelijk Turks lidmaatschap, was Turkije er nog niet rijp voor.

Maar de Europese leiders hielden afgelopen vrijdag op hun top in Brussel vervelend genoeg geen rekening met de CDA-fractie en spraken zich uit voor het begin van de onderhandelingen. Premier Balkenende en minister Bot (Buitenlandse Zaken) – beiden CDA'ers – kregen bovendien uit heel Europa lof toegezwaaid wegens de vaardige manier waarop ze het Europese voorzitterschap hadden vervuld.

In die omstandigheden was het uitgesloten dat een eenvoudig Kamerlid als Van Dijk zich niet alsnog achter de eigen gevierde leiders in het kabinet zou scharen. Een politieke draai was onvermijdelijk geworden.

Zo noemde Van Dijk het gisteren ,,een prestatie van formaat'' dat Balkenende en Bot erin waren geslaagd de 25 landen van de EU op één lijn te krijgen voor het besluit. ,,Dankzij het voorzitterschap konden er gesprekken worden gestart met Turkije over het openen van de onderhandelingen. Dat is een compliment waard'', meende hij. Van Dijk ontkende echter dat zijn fractie een draai had gemaakt. Wel voegde hij er aan toe het ,,jammer'' te vinden dat er in de conclusies van de EU-leiders geen melding werd gemaakt van extra maatregelen tegen martelpraktijken en de discriminatie van christenen in Turkije. Maar gelukkig, zo stelde hij, was het Turkse lidmaatschap nog niet zeker en was de optie van een minder nauw samenwerkingsverband opengehouden.

Dit was het moment waarnaar de tegenstanders van het CDA in de Kamer al wekenlang hadden uitgezien. ,,Ik heb het idee dat u voor de Bühne streng bent geweest, maar dat u slap bent als het erop aankomt'', riep het D66-Kamerlid Van der Laan. Haar PvdA-collega Timmermans riep Van Dijk honend op zijn draai toe te geven: ,,Wees dan een vent en neem uw verlies.''

Het kabinet werd door bijna alle fracties geprezen wegens de vakkundige manier waarop het zich het afgelopen half jaar heeft gekweten van het voorzitterschap van de EU. Alleen op de rechterflank heerste er ongenoegen over de uitkomst. LPF-woordvoerder Herben sprak van een ,,historische vergissing'', terwijl ook de woordvoerders van ChristenUnie en SGP zich tegen een eventuele Turkse toetreding verklaarden.

De felste criticus van het kabinet was Geert Wilders. Hij noemde afgelopen vrijdag ,,een zwarte dag'', omdat het lidmaatschap van Turkije door het EU-besluit een stap nader was gekomen. ,,Terwijl een meerderheid van de bevolking helemaal niet wil dat Turkije lid wordt van de Europese Unie, denderen regering en Kamer gewoon door in de verkeerde richting'', betoogde Wilders. Wilders kondigde aan het voorgenomen referendum over de Europese grondwet van komend voorjaar te willen koppelen aan de vraag of Turkije bij de EU dient te komen of niet.

Van kabinetszijde werd er echter op gewezen dat beide zaken los staan van elkaar. Een afwijzing van de Europese grondwet in het referendum hoeft op zichzelf niet te betekenen dat Turkije geen lid kan worden van de EU.

Vooral minister Bot moest het ontgelden van Wilders. Hij was in diens ogen ,,de kampioen van de arrogantie'' zonder eerbied voor de kiezers. Bot was summier in zijn repliek. ,,Mag ik u zeggen dat ik meen dat ik vandaag in hem (Wilders) mijn meerdere heb gevonden wat arrogantie betreft.''