Lessen voor westerse leiders

In Oliver Stones Alexander liggen de parallellen met het heden voor het oprapen. Dat levert een fascinerende film op, waar nog lang over nagedacht of nagepraat kan worden. De manier waarop hij de ouders van Alexander, Olympia en Philippus, portretteert als sluwe slangenfeeks en domme dronkelap is ronduit clichématig.

Waar Stone in eerdere films als JFK en Natural Born Killers imponeerde met dynamische montage en flitsend camerawerk, valt in Alexander vooral de art direction op van de Nederlander Jan Roelfs. Hij mocht zich uitleven op de befaamde hangende tuinen van Babylon, door Alexander veroverd.

Stone vertelt het verhaal van Alexander – gespeeld door de Ier Colin Farrell met Dublins accent – chronologisch en schikt het in een raamvertelling. De bejaard geworden Macedonische veldheer Ptolemaeus (een onvervalste havik, gespeeld door Anthony Hopkins) laat zijn memoires over Alexanders veldtochten naar het einde van de wereld optekenen.

In de eerste scènes van de film heeft Stone alles nog in de hand. Hij schetst de jongensvriendschap tussen Alexander en Hefaiston, laat moeder Olympia opmerken dat Alexander van goddelijke komaf is en filmt spannend het eerste legendarische verhaal. Hoe de jonge Alexander het woeste paard Bucephalus temde, waarna ze jaren onafscheidelijk waren.

Zodra de geboren Macedoniër Alexander de droom van zijn vermoorde vader over een groot Grieks rijk gaat najagen, gaat het mis. Op het moment dat Alexander het opneemt tegen het Perzische leger, geleid door een koning Darius met veel oriëntaals ogende mascara onder zijn ogen, wordt de mise-en-scène minder overzichtelijk. Stone laat de militaire tactiek van Alexander nog wel goed uitleggen, maar zodra hij deze daadwerkelijk toont, wordt het een rommeltje. Wie is nou wie? Waar zijn we? Wie valt wie waar aan?

De keuze om deze gevechtsscènes in veel rook en bombastische synthesizermuziek van Vangelis te dompelen helpt ook niet echt mee. Dan dendert de film van verovering naar verovering, en worden de overeenkomsten met onze huidige `oorlog' tussen islamitische barbaren en superieure westerlingen op Stonesiaanse wijze flink ingepeperd.

Oliver Stone geeft ons in Alexander een les in bescheidenheid. Misschien moeten westerse leiders net als Alexander, die Aziaat met de Aziaten wilde zijn, een rassenvermengingspolitiek nastreven, respect tonen voor oudere culturen uit het Oosten en zich op het dieptepunt van de strijd gewoon terugtrekken (uit Irak!). Op die momenten wordt Alexander een voorloper van JFK, om daarna weer bloeddorstige en paranoïde buien à la Nixon te krijgen.

Alexander. Regie: Oliver Stone. Met: Colin Farrell, Jared Leto, Val Kilmer, Angelina Jolie, Anthony Hopkins, Christopher Plummer. In: 110 bioscopen.