Bedreiging door religie

Bepaalde religieuze of etnische subgroepen die anderen het zwijgen willen opleggen, slagen daar vaak wonderwel in dankzij terreur of intimidatie. Deze week werd in het Britse Birmingham een reeks theatervoorstellingen afgelast nadat sikhs afgelopen zaterdag het theater hadden bestormd. Dat moest toen worden ontruimd. De theaterdirecteur heeft nu besloten van de tien resterende uitverkochte voorstellingen af te zien omdat spelers en publiek volgens hem te veel gevaar lopen.

Het gaat om een conflict tussen geloofsgenoten, waarbij aan een van de partijen het zwijgen wordt opgelegd. De schrijfster van het toneelstuk, Gurpreet Kaur Bhatti, is zelf sikh en wilde hypocrisie onder sikh-gemeenschappen over homoseksualiteit, verkrachting en zelfmoord aan de kaak stellen. Het is treurig dat dit in een vrij westers land net zomin kan als in de Noord-Indiase deelstaat waar de sikhs (aanhangers van een monotheïstisch geloof) vandaan komen. De katholieke kerk speelt in deze zaak een bedenkelijke rol en steunt de geslaagde bedreigingen van de sikhs.

Voor Groot-Brittannië mag dit bezwijken voor intimidatie een primeur zijn, maar in Nederland heeft zich dit al eerder voorgedaan. In 1987 maakten joodse demonstranten met felle protesten tegen vermeend antisemitisme een einde aan de uitvoering van Het vuil, de stad en de dood van de Duitse schrijver Rainer Fassbinder. In 2001 werden Nederlandse en Marokkaanse uitvoerders van de musical Aisha bedreigd door moslims in Nederland en in Marokko. De Nederlandse theatermakers deden toen precies wat ze in het minder vrije Marokko ook zouden doen: ze gelastten de voorstelling af.

De parallel tussen Groot-Brittannië en Nederland gaat verder. In het Britse parlement wordt nu een wetsontwerp tegen godslastering in behandeling genomen. Zo'n wet bestaat al in Nederland en minister Donner (Justitie, CDA) wilde die zelfs na de moord op filmmaker Theo van Gogh nieuw leven inblazen.

Capitulatie voor terreur is bedenkelijk. Vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van het kunstenaarschap betekenen niet dat mensen maar alles kunnen zeggen. Er wordt terecht moreel bezwaar gemaakt tegen grof taalgebruik. Het gaat niet aan om bepaalde religieuze groepen in de hoek te drukken. Maar dat mag niet betekenen dat voor de lieve vrede theaters worden gesloten en dat fanatieke gelovigen door intimidatie en terreur hun zin krijgen en anderen het spreken onmogelijk maken. Die gelovigen zouden beter met tegenargumenten kunnen komen.

Het is teleurstellend als mensen die vervolging uit hun eigen onvrije land hebben ontvlucht, ontdekken dat ze hier opnieuw met succes worden bedreigd. De westerse vrijheid betekent dat moslims, sikhs, afvalligen of ongelovigen misstanden in hun eigen gemeenschappen of bij andere groepen aan de orde kunnen stellen. De eenlingen die dat doen, zijn kwetsbaarder dan de groepen die zich daartegen verzetten.