Trips zet handelsconflict op scherp

De Russische grens is sinds 3 december gesloten voor Nederlandse groente, fruit en bloemen. De directe aanleiding is de vondst van een insect, de zogeheten trips, die al in juni in de bloemen is aangetroffen, maar nu ook de groenten en het fruit aantast.

Exporteur Peter Beemsterboer kijkt met spijt rond in het sorteerbedrijf WKM Uiencentrale. Waar normaal massa's uien worden aangevoerd, is er nu weinig bedrijvigheid. Over de lopende band schuiven uien traag de hal door. Hier koopt Beemsterboer de producten in die hij vervolgens exporteert, onder meer naar West-Afrika.

De rust in de centrale heeft alles te maken met het importverbod dat Rusland per 3 december afkondigde voor Nederlandse groente en fruit. Daarmee is een markt weggevallen waar 150.000 ton uien per jaar heenging, een vijfde van de totale uienexport. Zelf raakt de Russische maatregel Beemsterboer niet zo: hij koopt gewoon minder uien in. Maar de boeren blijven met hun voorraden zitten. ,,Wanneer er niet snel een oplossing komt, moeten ze hun uien dumpen'', zegt hij.

Door het importverbod stortte de markt voor uien in en kelderde de opbrengst voor de boer van 2 naar bijna 0 eurocent per kilo. Beemsterboer is al jaren voorzitter van het comité Uienhandel van Frugi Venta, een belangenorganisatie van im- en exporteurs van groente en fruit, en zeer betrokken bij de sector. ,,Dit importverbod was te voorkomen geweest als beter met Rusland was overlegd.''

De Russen sloten de grens voor groente en fruit toen ze op Nederlandse sla de Californische trips vonden, een insect dat op hun zwarte lijst staat. Zij hebben hun vertrouwen in de Nederlandse controle opgezegd. Op de achtergrond speelt dat Rusland er al maanden op aandringt dat de EU-landen hetzelfde exportcertificaat gaan gebruiken. Nu gebruikt ieder land nog zijn eigen documenten.

De export naar Rusland is niet onaanzienlijk. Nederland exporteert jaarlijks voor 500 miljoen euro aan plantaardige producten naar Rusland, dat daarmee een van de vijf belangrijkste exportlanden is. Beemsterboer voert jaarlijks voor zo'n 2 miljoen euro naar Rusland uit. Overigens hebben Duitsland en Estland een soortgelijk verbod van Rusland gekregen.

Het importverbod is niet uit de lucht komen vallen. De Russen verboden al in juni de import van bloemen en planten, wat de sierteeltsector een verlies van 3 miljoen euro per week oplevert. Op een lading fuchsia's werd toen ook de trips aangetroffen. Daar kwam bij dat er fraude en vervalsing van exportpapieren, zogeheten `fytosanitaire certificaten', aan het licht kwamen. Rusland zegde het vertrouwen in de Nederlandse certificering op en eist maatregelen.

Sindsdien heeft minister Veerman (Landbouw), die ook EU-voorzitter was, wel met de Russen gepraat, maar geen oplossing bereikt. De Russen begonnen met hun dreigementen ten aanzien van de groente- en fruitexport begin oktober. Het ministerie heeft de sector gewaarschuwd goed te controleren en de certificaten zorgvuldig in te vullen. Toen de Russen het insect toch vonden en de grens sloten, noemde Veerman de maatregel ,,buiten proportie''.

,,Er is onnodig veel tijd verloren gegaan'', zegt Beemsterboer. ,,Het moet toch niet zo moeilijk zijn om tot één document te komen. De regelgeving is al Europees.'' Hij is bang dat het nog lang gaat duren voordat de Europese landen uniforme afspraken hebben gemaakt over het nieuwe document en de manier van controleren. In zijn stem klinkt kwaadheid door. ,,Het ministerie van Landbouw dacht dat Rusland de import van groente en fruit ongemoeid zou laten omdat dat ook de eigen bevolking raakt'', zegt hij. ,,De Russen zijn onderschat. Ik denk dat zij het insect gebruiken als stok om mee te slaan.''

Ook Geert Greving, voorzitter van het Nederlands-Russisch Centrum voor Handelsbevordering, vindt dat Nederland de Russische klachten niet serieus genoeg heeft genomen. Hij is hoofd van de vertegenwoordiging van Gasunie in Rusland en kent het land goed. ,,Onze overheid is laks geweest. Rusland gooit nu de knuppel in het hoederhok. Daarvoor krijgt het bedrijfsleven de rekening gepresenteerd.''

Beemsterboer vindt het begrijpelijk dat de Russen een EU-certificaat eisen. ,,Zij willen meer grip hebben op de goederenstromen die het land binnenkomen en eisen dat de exportdocumenten kloppen'', zegt hij. ,,Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is er veel zwarte handel. Daar willen de autoriteiten mee afrekenen.''

Greving beaamt dat. ,,De overheid wil van het zwarte circuit af en waar mogelijk belasting innen. In hun eis dat de exportpapieren moeten kloppen schuilt niets onredelijks'', meent hij. ,,De Nederlandse export heeft wat dat betreft steken laten vallen.''

Veerman wil een snelle oplossing voor hervatting van de export. De nieuwe Europese Commissaris voor Voedselveiligheid, Markos Kyprianou, zal naar verwachting vandaag op de landbouw- en visserijraad een mandaat krijgen om met de Russen te onderhandelen. In september spraken Rusland en de EU eerder al af dat de lidstaten vanaf 1 januari 2005 een uniform veterinair certificaat gaan gebruiken voor de export van dierlijke producten naar Rusland. Dat resultaat bereikte Rusland door te dreigen met een importverbod uit de Europese lidstaten. Europa exporteert jaarlijks voor 1,3 miljard euro van deze producten naar Rusland en kwam tegemoet aan de eis.

Lastiger is het om een akkoord te sluiten over de Nederlandse controle op producten voor de export. Rusland wil inspecteurs naar Nederland sturen om ter plekke toe te zien op de controle. Dat is moeilijk uitvoerbaar, want er wordt op 140 plekken gecontroleerd.