Russisch amusement

Rusland voldoet aan de waarneming van Karl Marx dat de geschiedenis zichzelf herhaalt de eerste keer als tragedie en de tweede keer als farce. De stalinistische showprocessen van de jaren dertig waren tragisch, maar de showveiling van Yuganskneftegaz was licht amusement. Toch was de gang van zaken ook verhelderend: de Russische regering zal geen afwijkende meningen tolereren.

De verkoop van het belangrijkste bedrijfsonderdeel van het Russische olieconcern Yukos sloeg juridisch gezien nergens op. De veiling werd gehouden om een belastingschuld te delgen, maar de aanslagen zijn belachelijk hoog. Ondanks de aanwezigheid van een veilingmeester en de deelname van genummerde bieders, was er slechts één bod. Dat was afkomstig van de Baikal Finance Group, een onbekend bedrijf dat is geregistreerd op het adres van een dag en nacht geopende groentewinkel in een klein stadje ten noordwesten van Moskou. Het bod vertegenwoordigt 60 procent van de door zakenbank Dresdner Kleinwort Wasserstein geschatte waarde van Yuganskneftegaz.

De waarheid over Baikal zal in de loop der tijd wel boven water komen. Het kan een façade zijn van de regering, maar ook van het staatsbedrijf Gazprom, het regeringsgezinde Surgutneftegaz of een andere bieder. Maar het is nu al mogelijk twee lessen uit dit drama te trekken.

De eerste is dat de Russische regering maar al te graag bereid is om het recht naar haar hand te zetten om haar zin door te drijven. President Vladimir Poetin hangt klaarblijkelijk nog steeds het aloude sovjetgeloof aan dat het rechtssysteem een instrument in handen van de regering is. Zijn criticasters mogen dan veel geld hebben, hij heeft de macht. De tweede les is dat buitenlanders deze travestie van het recht geen halt kunnen toeroepen. De Europese klanten, die afhankelijk zijn van het Russische gas om warm te blijven, zullen de politieke verharding tandenknarsend aanvaarden.

Maar het drama is gelukkig nog wel alleen maar een farce. Met uitzondering van Yukos' Michail Chodorkovski, die gevangen zit, leven de aanstootgevende oligarchen in veilige overdaad in het buitenland. Niettemin kan het makkelijk erger worden. Deze half-legale bezitsonteigening is een zwakke imitatie van de stalinistische interpretatie van gerechtigheid. Een vreeswekkender regering zou afwijkende meningen nog wel eens harder kunnen aanpakken.

Onder redactie van Hugo Dixon. Voor meer commentaar: zie www.breakingviews.com. Vertaling Menno Grootveld.