Kwijnend slot cultuurdebat

Een stapel voorstellen en ideetjes zonder Kamermeerderheid werd ingediend bij de behandeling van de Cultuurnota. Er was wel kritiek, maar geen georganiseerd verzet.

Vorige week werd de Cultuurnota 2005-2008, de verdeling van rijkssubsidies over culturele instellingen voor de komende vier jaar definitief vastgelegd. Zoveel opwinding en rumoer als er was over de opstelling, zo bijna kwijnend geruisloos verliep de afsluiting. Donderdagavond rond etenstijd hield Kees Vendrik namens GroenLinks in de Tweede Kamer vast aan een laatste voorstel, voor een publiek van drie collega-woordvoerders en twee tribuneklanten. Hij stelde dat 2,7 miljoen euro prijscompensatie over 2003 alsnog moest worden uitgekeerd aan de cultuursector, omdat de staatssecretaris dat met zoveel woorden zou hebben toegezegd in een brief. Staatssecretaris Van der Laan pareerde eenvoudig met de mededeling dat het er níet zo stond en dat het kabinetsbeleid was om prijscompensaties niet door te voeren. Het ontlokte PvdA-woordvoerder John Leerdam, de enige die het voorstel steunde, de uitroep waarom er ,,niet meer bekendheid'' aan dit voorstel was gegeven, opdat er meer partijen achter stonden. De andere partijen waren ,,op de hoogte'', antwoordde Vendrik droog.

Het dialoogje was symptomatisch voor de debatten in de Tweede Kamer over de Cultuurnota. Er was wel kritiek maar geen georganiseerd verzet. Van onderling overleg of pogingen tot samenwerking was geen sprake. Iedere partij verraste de andere met moties en voorstellen die pas laat in het debat werden geformuleerd en toegelicht. Het resultaat was een stapel voorstellen en ideetjes zonder Kamermeerderheid. Juist bij de voorstellen met veel pretenties, voor het overnemen van miljoenen van andere departementen, leek iedere partij zijn eigen vondst te koesteren. Geld gevonden bij loterijen! Geld gevonden bij integratie! Geld gevonden bij bedrijvensubsidies! Dat de staatssecretaris vervolgens haar begroting herschikte en 1,7 miljoen euro aan de Cultuurnotabudget toevoegde, kan evengoed uit mededogen als uit overtuiging zijn geweest.

Door alle aanpassingen raakten zelfs Kamerleden in de war. Het schuiven met budget tussen het algemene deel van de Cultuurbegroting (voor onder andere bibliotheken en scholen) en het Cultuurnotadeel (subsidies van culturele instellingen) werd soms binnengehaald als minder bezuiniging. Er wordt nog altijd 9 miljoen bezuinigd op Cultuur, waarvan 2,7 miljoen op de Cultuurnota en 6,3 miljoen op het algemene deel.

Cruciaal in het debat was de kennelijke onwil van de CDA- en VVD-fracties om nog aan het kabinetsbeleid te tornen. Het CDA maakte zich druk over monumenten en amateurkunst, de VVD over film – waar cultuur weer economie (is: zelfvoorzienend) kan worden. Wel afgedwongen door de oppositie in de Kamer was de korting van gemiddeld zes ton per jaar op het nog altijd niet uitgewerkte troetelthema van Van der Laan: `Cultuur en Economie'. ,,Dat gaat eraan'', zei Femke Halsema (GroenLinks) over het daarvoor gereserveerde miljoenenbudget. Strijdlustiger taal werd er bij de cultuurdebatten niet gehoord. Pas over een jaar komt Van der Laan met een invulling, een nota, van dat thema, en dan is ze al 2,5 jaar staatssecretaris. De kritiek op haar vage plan was eerst unaniem. Maar haar partijgenoot Dittrich haastte zich om bij de voortzetting van het debat vorige week te stellen dat het zijn partij ook een thema van belang leek.

Het gebrek aan samenwerking bij de Kamerfracties sloot wonderwel aan bij de onwil van de staatssecretaris om `het politieke spel' te spelen. Geen enkele keer in het debat liet ze blijken in het kabinet voor meer geld voor haar sector te hebben gestreden. Het leidde ertoe dat zelfs haar meest welwillende criticaster, Jan Rijpstra van de VVD, haar uitnodigde ,,uit te stralen dat cultuur er toe doet''.

Het georganiseerd weerwerk kwam van de kunstwereld, zoals van de coalitie `Zuinig op kunst', die een dure advertentiecampagne op voorpagina's van kranten voerde. Bij het verzet hoorde het bestoken van de cultuurwoordvoerders, die openlijk hun irritatie uitspraken over ,,e-mailbombardementen'', ,,zelfgenoegzame arrogantie'' en het ,,zwart maken van collega's in dezelfde sector''. Met ruim 800 instellingen in de race voor geld wordt de grens tussen heilzame voorlichting en vervelend gedram blijkbaar flink overschreden.

De Kamer wil van het tijdrovende gelobby af en pleit, net als vier jaar geleden, voor een andere procedure om tot verstrekking van de rijkssubsidies te komen. De Kamer zou, indachtig het Thorbecke-principe, niet over individuele gevallen moeten oordelen. Anderzijds stelden de partijen, met uitzondering van GroenLinks, maar al te graag lijstjes op met persoonlijke favorieten, van instellingen die per se geld moesten krijgen. De PvdA had er 39, de VVD hamerde op aandacht voor het `Stoomschip Rotterdam'.

Komend voorjaar doet Van der Lan een voorstel voor aanpassingen in de Cultuurnotaprocedure.