Verrassende uitslag machtsstrijd in Golkar

Golkar koos gisteren een nieuwe voorzitter. De laatste keuze van dit verkiezingsjaar veranderde het politieke krachtenveld.

Vier dagen had het congres nodig om uit zeven kandidaten een voorzitter te kiezen. De inzet was het leiderschap van een partij waarvan de rol in 1998 leek uitgespeeld, maar die dit jaar opnieuw de grootste werd van Indonesië: Golkar. Deze gewezen regimepartij van Soeharto heeft de sterkste fractie in het parlement en is een sleutel tot het welslagen van de nieuwe president, Susilo Bambang Yudhoyono ( `SBY').

Na de paleisrevolte van 1998, toen partijvoorzitter Harmoko president Soeharto in de steek liet, was Golkar de gebeten hond. Niet zozeer wegens die `vadermoord', maar omdat de partij medeverantwoordelijk werd gesteld voor 32 jaar tyrannie. De man die Golkar zuiverde, reorganiseerde en ombouwde tot een gewone politieke partij, was Akbar Tandjung. Deze oud-minister van Soeharto deed dit met een toewijding die grensde aan het suïcidale. Voor zijn partijtrouw – en malversaties – belandde hij een tijdje in de nor.

Hij werd in april dit jaar beloond met het grootste aantal parlementszetels, maar leed gisteren een verpletterende nederlaag. Van de stemgerechtigde congresgangers kozen er 156 voor Tandjung en liefst 325 voor SBY's vice-president, de kapitaalkrachtige Makassaarse ondernemer Jusuf Kalla.

Lange tijd stond de uitslag van een interne partijverkiezing in Indonesië tevoren vast. Zoniet deze keer. Een paar dagen voordat het congres met een gongslag werd geopend, trad Kalla uit de coulissen. Daarmee begon een reeks intriges van Shakespeareaanse dimensies. Dagenlang voerden Kalla en Tandjung achter de schermen een verbeten machtsstrijd, waarbij geen middel werd geschuwd: grote geldbedragen, manipulatie van het huishoudelijk reglement en geschuif met pionnen.

Tandjung lokte een tegenkandidaat, generaal b.d. Wiranto, in zijn kamp door hem het voorzitterschap aan te bieden van de Raad van Toezicht en met de belofte dat lichaam op te waarderen. Kalla op zijn beurt wierf een andere kandidaat, media-tycoon Surya Paloh, als bondgenoot. De ene ondernemer trok zich terug ten gunste van de andere. Iedereen concludeerde dat Palohs stemmen al bij voorbaat voor Kalla waren bestemd, want de Atjehse magnaat had campagne gevoerd voor SBY.

Verrassend was de kampwisseling van parlementsvoorzitter Agung Laksono. Die heeft zijn huidige positie te danken aan Akbar Tandjung en positioneerde zich in het parlement als diens pointman. Hij liet Tandjung in de steek door zichzelf kandidaat te stellen en bracht zijn patroon de doodsteek toe door zich terug te trekken ten gunste van Kalla. De combine Kalla-Paloh-Laksono bleek niet te verslaan, want die is rijk en machtig.

De conclusie moet luiden dat de Indonesische politiek nog steeds georiënteerd is op `het paleis'. Tandjungs aankondiging van een `verenigd oppositiefront' van de `nationale coalitie' die in september nog de herverkiezing van president Megawati Soekarnoputri steunde, bleek louter bluf. Een grote meerderheid van het kader wenste hem niet te volgen op die weg.

In dit land is oppositie geen optie, want die levert hoogstens goodwill-punten op, maar geen macht, geen geld en dus geen bindmiddel voor de politieke clientèle.

Over de `nationale coalitie' die Golkar sloot met de nationalistische PDI-P van oud-president Megawati zei Kalla gisteren, kort na zijn verkiezing: ,,Er zijn geen permanente coalities, althans niet in deze tijd.''

Voorlopig betekent de verkiezing van Jusuf Kalla tot Golkarleider politiek soelaas voor de regering-SBY, maar bij nader toezien is deze machtswisseling voor de president een tweesnijdend zwaard. De Democratische Partij (PD), die vorig jaar is opgericht als kiesvereniging voor Yudhoyono, heeft 10 procent van de parlementszetels en Golkar heeft 22 procent, ruim tweemaal zoveel. Kalla, allang kaderlid van Golkar en `sterke man' in oostelijk Indonesië, heeft nu een steviger basis in het land dan de eerste man.

Jusuf Kalla, een no-nonsense ondernemer die zich in het nabije verleden negatief heeft uitgelaten over de etnisch-Chinese minderheid, blijkt een nog formidabeler machtspoliticus dan Akbar Tandjung. SBY kan na dit weekeinde zijn zegeningen tellen, maar moet ook beter uitkijken.