Troostende jaartallen

Het gunpowder plot? De Charge of the Light Brigade? Een boekje met jaartallen van historische gebeurtenissen is de tophit van dit Britse kerstseizoen.

Precies een jaar geleden was de maat vol voor George Courtauld, een head hunter in de Londense City. Hij zat in een drukke forensentrein naar huis in Essex, toen er een groep kinderen binnenkwam van wie er één zijn arm in een mitella had. Iemand vroeg of ,,de kleine Lord Nelson misschien wil zitten''. Wie? ,,Nou, je weet wel: Nelson, Trafalgar, `England expects' en zo.'' ,,O ja'', zei de jongen vaag. ,,Die man uit Star Trek.''

Courtauld (40) kon zijn oren niet geloven. Hij ergerde zich al langer aan het vermeende gebrek aan historische kennis onder jongeren. Ze weten misschien wel iets over, zeg, de nazi's of koningin Victoria, maar het grotere verband en vooral de kapstok van de jaartallen ontbreken volgens hem. Dat mocht zijn kinderen – hij heeft drie jonge zoons – niet overkomen, besloot hij.

Courtauld besteedde zijn kerstvakantie aan het maken van een poster met de belangrijkste gebeurtenissen uit de geschiedenis van de Britse eilanden en het Britse Empire, met de jaartallen, van Stonehenge (2000 voor Christus) tot aan het Engelse wereldkampioenschap rugby (2003). Via het gunpowder plot om het parlement op te blazen (1605) en de Charge of the Light Brigade (1854) en honderden andere momenten. Naast de Britse tijdrekening staan op elke bladzijde gebeurtenissen in de hele rest van de wereld – abroad. Van de pyramide van Cheops (circa 2550) tot de lancering van de euro en `9/11'. Het papier prikte hij op de deur van de wc.

Maar zijn huisvlijt ging al snel een eigen leven leiden, toen vrienden hem om fotokopieën begonnen te vragen. Dat overtuigde hem ervan dat er ook in boekvorm een markt voor zijn lijst moest zijn. Uitgebreid met vlaggen. Met lijsten van imperial maten en gewichten en munten die ook niet meer in zwang zijn. En met citaten van Shakespeare's Richard II (,,This blessed plot, this earth, this realm, this England'') tot Churchills bloed-zweet-tranen-rede van 1940 en Land of Hope and Glory, dat al uit 1897 is en van Elgar.

Maar geen uitgever wilde zijn handen branden aan Courtaulds vaderlandslievende boekje. ,,Ze waren geshockeerd door the Britishness of it all, die ze associëren met extreem-rechts'', vertelde Courtauld tegen The Daily Telegraph, een krant met veel oudere, conservatieve lezers, die zich bij zijn wereldbeeld nog wel iets kunnen voorstellen. Toen besloot hij om The Pocket Book of Patriotism in eigen beheer uit te geven. In een donkerblauwe kaft die wel iets weg heeft van het Britse paspoort vóórdat het door dat bordeauxrode EU-vodje werd vervangen. En in een oplage van 10.000 exemplaren. Als hij de helft verkocht, en dat moest binnen een paar jaar lukken, dacht hij, zou hij quitte spelen. Hij was ze in vier dagen kwijt.

Met kerst wordt altijd een lawine boeken uitgestort over de Britten. Sinds een paar jaar zijn het vooral boekjes van een bepaald type. In 2002 bezette Ben Schott maandenlang de bovenste plekken in de top-10 met Schott's Original Miscellany, een verzameling trivia, van alle nummer één-hits van de Beatles tot voedsel dat naar mensen is genoemd (sandwich, chateaubriand) en beroemde laatste woorden (Mahler: ,,Mozart!''). Een jaar later was de beurt aan Lynne Truss met Eats, Shoots and Leaves, een boekje over leestekens en interpunctie, dat vanuit het niets de markt veroverde met nu bijna een miljoen verkochte exemplaren.

Patriotism wordt de kersthit van dit jaar; via zijn website verkocht Courtauld er in de eerste week 26.000. Boekketen Waterstone's heeft de nieuwe druk integraal opgekocht en bij online-boekhuis Amazon staat het ook in de top-10. Volgens Ottokar, een andere boekketen, gaan er al dagen meer van over de toonbank dan van The Da Vinci Code.

Niet iedereen gunt Courtauld zijn succes. Ook deze Courtauld, zoon van George The Bulldog Courtauld, die boeken schreef over zijn reizen als Queen's Messenger, diplomatiek koerier, is volgens The Guardian een toff (een rijkeluiszoon), die in de ban is van ,,een misvormde visie van het verleden'', waarin het als ,,een genetische zegen'' gold om Brits, en vooral Engels te zijn en waarin alles draait om oorlogen.

Daar is iets voor te zeggen: de verdeling tussen `Brits' en de `rest van de wereld' en de keuze van de gebeurtenissen zelf en citaten horen inderdaad bij een ander tijdperk, zeg 1950, waarin de krant, slechts half voor de grap, kon schrijven dat het `continent geïsoleerd is' als er mist boven het Kanaal hangt. Afrika begint in Calais and all that.

Courtauld hoopt misschien dat de Britten zijn boekje kopen om er iets uit op te steken. Maar veel kopers weten die jaartalletjes vermoedelijk al: het zet ze hun eigen nostalgische wereldbeeld opnieuw voor en het bevestigt ze in het idee op een uitzonderlijk eiland te wonen. Troost in hun onoverzichtelijke, bedreigende wereld.

Maar is het ook mogelijk dat dat voor ál die kerstboekjes geldt? Orwell heeft de essentie van het Engelse volkskarakter ooit omschreven als ,,het ontbreken van de behoefte aan een geordend denksysteem, en zelfs het nut van logica.'' De Britse verslaving aan lijstjes maken zou daarvan wel eens de keerzijde kunnen zijn. En nu het pond voor de euro dreigt te worden ingeruild, de Queen een toeristenattractie is geworden en het onbeschaafde deel van de wereld nu óók Engels spreekt, neemt de behoefte daaraan alleen maar toe. Troost is: de onverzettelijke apostrof van Truss, bij Schott kunnen opzoeken welke Londense metrolijn alle andere kruist (de Jubilee Line), en bij Courtauld Miltons Paradise Lost nalezen. Want zolang er zulke orde is, al is het een schijnorde, is het paradijs helemaal niet verloren.

George Courtauld: The Pocket Book of Patriotism, Halstead Books. £6,99. ISBN 0 9548948 0 4