Het `ja, maar' tegen Turkije

Frankfurter Allgemeine

Volgens bondskanslier Schröder is het besluit van de EU om de onderhandelingen over de toetreding van Turkije te openen, van ,,kolossale betekenis''. Dat zal niet gauw iemand tegenspreken, en al helemaal niet in het kamp van de mensen die waarschuwden tegen een volwaardig lidmaatschap voor Turkije. Maar de bondskanselier en zijn minister van Buitenlandse Zaken hebben zich niet gestoord aan de vele stemmen die wezen op de existentiële risico's die de uitbreiding naar Klein-Azië voor de EU meebrengt. De mensen die vóór deze stappen pleitten – met de rood-groene regering van de Bondsrepubliek voorop – eisen de historische taak op om het bewijs te leveren dat de westerse democratie en de islam met elkaar verenigbaar zijn. Door details als bijvoorbeeld de kwestie-Cyprus laat men zich daarbij niet weerhouden.

Wederom moet het proces van de Europese eenwording als middel tot een ander doel dienen, zonder dat ook maar bij benadering overeenstemming is bereikt over zijn eigen einddoel. De tegenwerping dat dat tot dusverre óók niet nodig is geweest, gaat voorbij aan het feit dat de poging om Turkije te integreren van een heel andere orde is dan alle vroegere uitbreidingsrondes. De pleitbezorgers van de toetreding, die beslist zinnige strategische en economische argumenten hebben, gokken erop dat de EU Turkije door middel van de onderhandelingen zal maken tot een Europese staat zoals wij die hier opvatten. Maar hoe de toetreding van Turkije, dat zijn cultuur en geschiedenis niet kan of mag afwerpen, het wezen van de EU zal veranderen, daarover hult men zich in zwijgen. Er valt tóch niets te zeggen over hoe de EU er over tien jaar zal uitzien, hoor je dan. Maar moeten wij niet althans een idee hebben van hoe zij eruit zou moeten zien? Daaraan zou juist nu behoefte bestaan, nu de oude droom van de politieke Unie ondergeschikt is gemaakt aan de culturele uitbreiding. [...]

Financial Times

[...] Lidmaatschap van Ankara zou de EU veranderen, maar Turkije zelf nog meer. De EU zal haar beleid op het terrein van de landbouw en de regionale steunverlening moeten hervormen om dit veel armere en bevolkingsrijke agrarische land te kunnen absorberen. De Turkse toetreding zou ook de ontwikkeling versnellen van een `variabele rekenkunde', waarbij gelijkgestemde leden kerngroepen vormen zoals die van de euro; Turkije zou zich waarschijnlijk heel laat bij de gemeenschappelijke munt aansluiten, maar met zijn grote leger en zijn NAVO-lidmaatschap al vroeg deelnemen aan een gezamenlijk buitenlands en defensiebeleid.

Het allerbelangrijkste is dat de EU de band versterkt met een seculiere democratische republiek met een moslimmeerderheid, op een moment van een groeiend conflict tussen de islam en het Westen dat nog minstens een generatie lijkt te gaan duren. Op een moment dat overal ter wereld moslims tekeergaan tegen de VS en hun bondgenoten wegens hun beleid, vooral inzake Irak en Palestina, is deze soft power van de EU van onschatbare waarde.

Niettemin bood de EU-top van afgelopen week een voorproefje van de moeizame onderhandelingen die zich waarschijnlijk nog over tien of meer jaar zullen uitstrekken. [...] De christen-democratische leiders van de groep die Turkije buiten de deur probeert te houden, zouden in de partij voor Recht en Ontwikkeling van Erdogan beter een spiegelbeeld kunnen zien van een deel van hun eigen geschiedenis: die partij is met haar islamistische wortels uitgegroeid tot een soort centrumrechtse moslim-democratische beweging uitgerekend het soort ontwikkeling waar deze brug met de moslimwereld nu juist voor bedoeld is.

Wall Street Journal

[...] De Turkse kwestie is nooit alleen maar gegaan over de vraag of de Turken de westerse idealen zouden omarmen; die weg zijn ze al ingeslagen sinds Kemal Atatürk het land 81 jaar geleden in een nieuwe richting leidde. Het gaat er veeleer om of de Europeanen klaar zijn voor Turkije.

Die vraag blijft onbeantwoord. Ondanks al het gepraat over gezamenlijkheid is de Europese ambivalentie tegenover de moslims binnen de EU en aan haar grenzen nog altijd hevig. En terwijl de EU retoriek produceert over de noodzaak van vrede in het Midden-Oosten, blijft het voor sommigen een verontrustende gedachte om de EU-grenzen tot de rand van Syrië en Irak te verplaatsen. Intussen hebben de secularisten van Europa en een deel van zijn christenen – onder wie een aantal in het Vaticaan – elkaar min of meer gevonden in hun wederzijdse wantrouwen van de gedachte dat een groot moslimvolk tot de Europese tent zou worden toegelaten.

Veel van de EU-regeringsleiders die naar Brussel kwamen om de overeenkomst te bezegelen, stuiten in eigen land op heftig verzet tegen de toelating van Turkije tot de Unie. [...]

De Europese woorden over multilaterale, diplomatieke banden met het Midden-Oosten zullen van generlei waarde zijn als Europa in daad zijn deuren sluit voor een land met een moslimmeerderheid.

Le Monde

[...]Turkije moet [...] definitief met zijn buurlanden, met zichzelf en met zijn geschiedenis in het reine komen. Het moet aanvaarden dat het zijn verleden zal moeten verwerken, zoals ook andere Europese landen dat hebben gedaan om waarlijk democratische samenlevingen te kunnen worden. Denk aan het bewustzijn van het Duitse volk over zijn pijnlijke verleden van de holocaust. De ontkenning van de genocide op de Armeniërs in 1915 maakt het Turkije moeilijk om zich van zijn geschiedenis te bevrijden door er de volle verantwoordelijkheid voor te nemen.

Een van de sterkste punten van de Europese Unie is dat zij de nieuw toegetreden landen aanspoort om zich te moderniseren, de rechten van minderheden te respecteren, en niet meer te streven naar hegemonie over anderen. Er is geen reden om aan te nemen dat bij de Turken deze pedagogische stimulans zijn uitwerking zou missen. Voor hen is de keuze dus duidelijk: als zij voldoen aan de voorwaarden die de Europese Unie stelt, zullen zij er over tien à vijftien jaar volwaardig deel van uitmaken. Het is aan hen om deze kans te grijpen.

Süddeutsche Zeitung

Alleen een innerlijk geëuropeaniseerd Turkije verdient een plaats in Brussel. Dat is precies de conclusie van de EU-top. Het woordje `ja' telt twee letters, maar de Europese Raad heeft aan Ankara vier volle pagina's gewijd. Alle voorbehoudsclausules in de kleine lettertjes vormen samen één groot `maar'. Voorzichtigheidshalve wordt voor de Turken zelfs al het recht van EU-burgers op vrij personenverkeer of op de toegang tot de vleespotten van Brussel ingeperkt. Zeker, op dit moment is Turkije nog helemaal niet rijp voor de EU. Maar als Ankara halverwege het volgende decennium zijn Europese huiswerk afkrijgt en voor het Brusselse examen slaagt, dan verdient het méér dan zo'n tweederangslidmaatschap.

[...] Een krapper aanbod aan Ankara – en al helemaal het soort partnerschap met beperkte privileges [...] – zou geen recht hebben gedaan aan de `Europese revolutie' waarmee de regering-Erdogan het autoritaire erfgoed van Atatürk aanpakt. Misschien zal de EU er stilletjes spijt van hebben dat zij deze onverhoedse wil tot verandering heeft onderschat. Maar met een nee zouden de Europeanen niet alleen hun eigen succes – de moeizame beschaving van Klein-Azië naar Brusselse maatstaven – hebben verloochend; zij zouden ook, en met recht, door Turkije van verraad en leugens zijn beschuldigd.

Des te belangrijker is het om nu eindelijk de waarheid te zeggen. Bijvoorbeeld dat de strenge voorwaarden van de EU niet, zoals Ankara jammert, `discriminatie' van Turkije inhouden. Deze voorwaarden zijn noodzakelijk omdat dit land anders is dan alle kandidaten tot nu toe: groter, armer en ook vreemder. Nee, de EU is geen christelijke club; een land met een islamitisch karakter kan tot de EU behoren. Maar wel hebben de West- en Midden-Europeanen het recht om zich te storen aan het onnozele nationalisme waarmee de nazaten van het Ottomaanse imperium geregeld op `inmenging van buitenaf' reageren. Alsof Brusselse klachten over folteringen in Anatolische gevangenissen of over door de staat getolereerde vrouwvijandige tradities een belediging voor de `Turkse eer' zouden zijn. Daar zal Ankara aan moeten wennen. [...]