Gewetensvrijheid en individueel denken 1

Mijn verbazing over de verkorte bewerking van de Pierre Bayle lezing in Opinie & Debat op 11 december was zeer groot. Jonathan Israel ziet religie als het grootste gevaar voor het individuele denken. Hij laat echter perfect zien dat ook hij niet zelfstandig denkt door voor alles wat hij beweert rechtvaardiging te zoeken in de filosofie van Bayle en Spinoza. Nederland heeft zijn joods-christelijke identiteit nooit van zich afgeworpen ondanks de Verlichtingsideeën. Met het obsessieve scheiden van geloof en geweten bereikt men mijns inziens niet de gewetensvrijheid zoals Bayle voorstond; men bereikt er een gespleten entiteit mee die moedwillig tussen twee identiteiten blijft zweven, wat een constant gevoel van zelfverloochening oplevert.

Dit gebeurt juist wanneer het geloof het individuele, unieke levenspad heeft bepaald en zal bepalen. Men erkent er veelal de eigen ondeelbaarheid in en voelt zich daarbij gesteund door het geloof. Natuurlijk zijn er altijd mensen die het geloof misbruiken en het daardoor gevaarlijk maken, maar de arrogantie die Israel tentoonspreidt jegens religie vind ik niet minder gevaarlijk.

Jonathan Israel bewijst alleen maar dat men een keuze maakt om bepaalde aannamen te volgen en dat geloof of niet-geloof er niets mee hebben uit te staan. Ik ben zelf tot de conclusie gekomen dat men gewetensvrijheid en individueel denken pas echt ondervindt wanneer men de eigen uniciteit ontdekt, erkent en verwezenlijkt.