Erdogan was de enige die nog lachte

Van zijn achterban in Brussel kreeg de Turkse premier Erdogan gisteravond luid applaus. Dankzij zijn zelfvertrouwen en zijn lef heeft Turkije een enorm succes geboekt, is de mening.

,,Ze zijn in hun eigen val getrapt.''

De Duits-Turkse zakenman Vural Oger, die namens de SPD in het Europees Parlement zit, schaterlacht. Voor hem in de bus, op weg naar een restaurant in Brussel, zit anchorman Ali Kilica van een van de meest bekeken televisiezenders in Turkije. Hij knikt instemmend. ,,Ze'', vervolgt Oger, doelend op de Europese regeringsleiders, ,,dachten dat ze Turkije op afstand konden houden met hun zware eisen. Ze hebben nooit gedacht dat Turkije zo snel zo veel hervormingen zou doorvoeren. En nu kunnen ze niet terug. Die stakkers.''

Turkije heeft op haast alle punten zijn zin gekregen, zo is de stemming in de bus. Er is een datum waarop de onderhandelingen zullen beginnen, en dat zonder gezichtsverlies.

Turkije hoeft Cyprus niet meteen te erkennen en de genocide op Armeniërs was niet eens gesprekspunt op vrijdag 17 december 2004 – voorlopig de belangrijkste datum in de geschiedenis van Turkije na die van 29 oktober 1923, zeggen de aanwezige journalisten in Brussel. De datum waarop werd besloten dat met Turkije zal worden onderhandeld, wordt net niet even belangrijk gevonden als de oprichting van de republiek zelf.

De Turkse pers is zelden genuanceerd, en dezer dagen al helemaal niet. Overwinning of nederlaag, daar tussenin bestond er niets voor de Turkse enclave in de Europese hoofdstad. ,,Dankzij zijn zelfvertrouwen en lef heeft Erdogan een enorm succes geboekt,'' zegt Fatih Altayli, hoofdredacteur van een commerciële zender en columnist van de krant Hurriyet. ,,Erdogan was niet bang om het goede voor Turkije af te dwingen.''

`Zijn' premier heeft erg hoog ingezet en gewonnen, dat moet geprezen worden, vindt de 42-jarige Altayli. ,,Erdogan is op Atatürk (de stichter van de Turkse republiek, red.) na misschien wel de belangrijkste staatsman uit de Turkse geschiedenis.''

Het zag er volgens veel Turkse journalisten in de loop van gisteren even naar uit dat de Europese top op een echec zou uitlopen. ,,Erdogan heeft er altijd in geloofd'', zegt Altayli. ,,Gisternacht heb ik hem nog even mogen spreken. Iedereen was pessimistisch. Erdogan was de enige die nog lachte. Hij wist wat hij deed.''

Op een dag als deze is er even geen tijd en ruimte voor kritische vragen bij Turkse journalisten. ,,Ik voel me nu even in de eerste plaats een Turk en dan pas een journalist'', zegt een verslaggever na de afsluitende persconferentie van de Turkse premier.

Hij en zijn collega's hebben Erdogan tot drie keer toe een daverend applaus gegeven wegens de successen die hij in hun ogen heeft binnengehaald.

De ironie hiervan kunnen enkele oudere journalisten nog wel inzien. Veertig jaar lang probeerden premiers van allerlei signatuur Turkije de Europese Unie binnen te loodsen. Tevergeefs. En nu lukt het wel bij een premier die niet zo lang geleden nog als radicaal islamitisch te boek stond.

Columnist Altayli heeft Erdogan enkele jaren geleden nog fel bekritiseerd toen hij als burgemeester van Istanbul radicale islamitische uitspraken deed. Altayli sabelde hem toen neer, nu prijst hij hem de hemel in. Volgens Altayli is Erdogan sinds zijn gevangenschap naar aanleiding van zijn islamitische uitspraken veranderd. Erdogan is geen wolf in schaapskleren, hij gelooft werkelijk in de democratie, mensenrechten, meent Altayli.

,,De kracht van democratie is dat zij radicalen neutraliseert'', vindt Sahin Alpay, columnist en hoogleraar journalistiek aan een universiteit in Istanbul. De krachten binnen Europa die juist vrezen dat ze met Turkije de islam en mogelijk ook radicale moslims binnenhalen, geloven niet in hun eigen waarden, doceert Alpay.

Uiteraard willen ook de Turkse orthodoxe moslims uit eigen belang bij de Europese Unie behoren, erkent hij. ,,Ze weten dat door Europa een eind zal komen aan het door het leger afgedwongen secularisme. In Turkije hebben we nooit de scheiding van staat en kerk gekend. De staat controleert nog steeds de religie. Onderdrukking van wat dan ook is niet goed, ook niet van die van moslims. Veel beter is als mensen vanuit eigen overtuiging kiezen voor de scheiding van staat en kerk. En dat zal zeer zeker het geval zijn in Turkije.''

Alpay hoopt dat door de Europese toezegging aan Turkije ook de tegenstelling tussen het Westen en de islamitische landen enigszins wordt verlicht. Volgens hem heeft de `islamitische wereld' de top in Brussel op de voet gevolgd. ,,Door met Turkije te willen praten, heeft de Europese Unie de islam niet buitengesloten.'' Volgens een adviseur van Erdogan kan de Turkse premier de komende dagen onophoudelijk interviews afgeven als hij alle aanvragen van Arabische journalisten zou inwilligen.

In het meest gunstige geval duurt het nog ten minste tien jaar voordat Turkije daadwerkelijk toetreedt tot de Europese Unie. De invloedrijke journalist Altayli is dan ook vooral blij voor zijn dochtertje van vierenhalf. ,,De kwaliteit van het leven van onze kinderen zal op den duur enorm vooruitgaan. De kwaliteit van het leven wordt niet alleen door geld bepaald'', zegt Altayli, die zelf een topsalaris verdient in Turkije. ,,Humanistische waarden, democratie, respect voor de mensenrechten zullen nu dankzij de EU nog meer verankerd raken in Turkije.''

Zakenman annex politicus Oger kan de huidige opwinding en de hooggespannen verwachtingen nog wel relativeren. Hij heeft veel zien veranderen in zijn nu al lange leven. Toen hij nog een kind was, vervoerden mensen zich nog per paard, nu per vliegtuig. Oger is zelf eigenaar van een vliegtuigmaatschappij.

De technologische ontwikkelingen zijn niet eens bij te houden, alles gaat zo snel tegenwoordig, zegt hij met een glimlach op zijn gezicht. ,,Maar we vrijen nog altijd op dezelfde manier als vroeger.''

Hij wil daarmee maar gezegd hebben: ,,Elementaire dingen veranderen niet, met of zonder de EU.''