Emotie leggen in lijnen en stippen

Met hun abstracte patronen van lijnen en stippen vormden haar schilderijen een weerslag van het leven dat ze wilde leiden: eenvoudig en puur. Kunstenaar Agnes Martin was er trots op dat ze geen persoonlijke bezittingen had en dat ze al ruim vijftig jaar geen krant meer had gelezen. Haar studenten drukte ze altijd op het hart om zich niet politiek te engageren. ,,Als je op inspiratie wacht, moet je hoofd vrij zijn'', vond ze.

Donderdag stierf ze in een bejaardentehuis in New Mexico. In haar kamer hing alleen een reproductie van een werk van haar collega Georgia O'Keeffe.

De tekeningen en schilderijen van Agnes Martin zijn vaak in de hoek van het minimalisme geplaatst. Ten onrechte, want hoewel haar werk door het beperkte kleurenpalet en de eenvoudige geometrische vormen minimaal oogde, ging het haar vooral om het oproepen van spiritualiteit.

Beïnvloed door de ideeën van het Amerikaans abstract expressionisme begon Martin in de jaren vijftig met het maken van tekeningen die te `lezen' zijn als pagina's van een boek. Met extreme precisie bracht ze lijnen en patronen aan die er van een afstand strak en zakelijk uitzagen, maar bij nadere beschouwing kleine, `menselijke' oneffenheden vertoonden. De meeste werken voerde Martin uit in subtiele grijstinten, maar in haar latere werken komen ook aardekleuren voor. Het donkerrood, hemelsblauw en aardegeel zijn terug te voeren op het woestijnlandschap van New Mexico waar ze een groot deel van haar leven doorbracht.

Martin was eropuit om met haar schilderijen emoties op te roepen. ,,Ik schilder kalmte'', zei ze in 1997 in een interview. ,,Als je stopt met nadenken en uitrust, stroomt er een beetje geluk in je hoofd.'' Haar schilderijen en tekeningen moest de toeschouwer daarom bekijken zoals hij of zij ook van de zee zou genieten. ,,Ga gewoon zitten en kijken.''

Agnes Martin werd geboren in de Canadese provincie Saskatchewan, maar verhuisde in 1931 naar de Verenigde Staten en werd in 1950 Amerikaans staatsburger. Ze woonde afwisselend in New Mexico, New York en Oregon, waar ze studeerde en lesgaf. Martin, die op tweejarige leeftijd haar vader verloor en door haar moeder werd opgevoed, wilde altijd onafhankelijk blijven. Ze trouwde nooit en had geen kinderen.

Haar eerste solotentoonstelling had Martin in 1958 in de Betty Parsons Gallery in New York. Inmiddels bevinden haar werken zich in musea over heel de wereld. In 1991 organiseerde het Stedelijk Museum in Amsterdam een overzicht van haar schilderijen en tekeningen.

In 1997 ontving ze een Gouden Leeuw op de Biennale van Venetië. In datzelfde jaar werd in het Harwood Museum of Art in New Mexico een aparte Agnes Martin Gallery ingericht.