`Een treinstel van plastic? Nooit'

Märklin, 's werelds grootste modeltreinenproducent, kan nauwelijks concurreren tegen goedkope treintjes uit Azië. ,,Ze moeten exact op het origineel lijken.''

De stemming is bedrukt in de montagehal van modeltreintjesproducent Märklin in het Zuid-Duitse Göppingen. De werkneemsters – in het uiterst secure montagewerk werken uitsluitend vrouwen – controleren met een vergrootglas of de randjes rond de treinraampjes netjes geschilderd zijn en zetten alle treintjes voor een proefrondje op een stukje rails, om er zeker van te zijn dat ze op maximale snelheid niet uit de bocht vliegen.

Voor de 360 werkneemsters in de montage is het hun laatste week. Nog voor de kerst sluit hun afdeling. Voor het laatst monteren ze een piepklein waterreservoir op de treintjes die echte stoom uitblazen en kopiëren ze geluidsopnamen van echte treinen naar een chip, zodat het schaalmodel bij het wegrijden, versnellen, afremmen of claxonneren exact hetzelfde klinkt als het origineel.

Het arbeidsintensieve montagewerk – alle driehonderd onderdeeltjes van een Märklinlocomotief worden met de hand vastgeschroefd – verhuist de komende weken naar andere, goedkopere productielocaties van Märklin.

Een locomotief van een Märklintrein kost gemiddeld 200 à 300 euro. Sommige modellen zijn 800 euro. De Aldi verkoopt een paar keer per jaar een `starterspakket' uit China, met locomotief, treinstellen en een paar meter rails. Voor 59 euro. Zie hier in de kern het probleem waar Märklin mee kampt. Het Duitse familiebedrijf is wereldmarktleider in een markt waarin tweederde van het aanbod inmiddels uit Azië komt.

,,Tegen prijzen als bij de Aldi kunnen wij onmogelijk concurreren'', zegt bestuursvoorzitter Paul Adams op het hoofdkantoor in Göppingen. Toch wil hij de Märklintreintjes in Duitsland blijven produceren. ,,Wij willen geen handelshuis worden dat al zijn productie uitbesteedt aan lagelonenlanden. Onze kennis en ons vakmanschap zit in het maken van modeltreinen, in de metaalbewerking, de werktuigbouw en de elektrotechniek. Daar zijn we goed in, dus dat blijven we zelf doen.''

Maar is het echt nodig dat ieder treintje uit driehonderd losse onderdelen bestaat, waaronder gietstukken van zink, die met koper en nikkel gegalvaniseerd worden en daarna drie keer een lakbehandeling krijgen? En moeten de treinwielen werkelijk met de hand beschilderd worden, zodat ze er roestig en afgesleten uitzien, omdat echte treinwielen ook niet als nieuw glimmen?

,,Absoluut'', zegt Adams. ,,Wij zouden nooit een treinstel van plastic maken, onze treinen zijn juist zo robuust omdat ze van hoogwaardig metaal gemaakt zijn. En we gebruiken zo veel onderdelen omdat ze exact op het origineel moeten lijken. Want het eerste wat Märklinverzamelaars doen als wij een nieuw schaalmodel van een bestaande trein introduceren, is controleren of alle details kloppen.''

Märklin produceert weliswaar speelgoed, maar meer dan de helft van de omzet komt van hobbyïsten en verzamelaars: volwassen mannen – met treintjes spelen is een typische mannenhobby, vrouwen hebben er volgens Adams totaal geen belangstelling voor – die bereid zijn de hoofdprijs te betalen voor een Märklintrein. ,,Zodra we gaan toegeven op de kwaliteit van onze treinen, raken we onze beste klanten kwijt. Dus dat zullen we nooit doen.''

Maar jarenlange prijsstijgingen hebben ook deze trouwe klantengroep niet onberoerd gelaten. ,,Steeds meer verzamelaars haken af, omdat hun hobby gewoon te duur wordt. Ze begrijpen niet waarom zo iets kleins zo veel moet kosten.''

Door de hoge prijs van de treintjes heeft Märklin ook moeite om nieuwe, jonge klanten te trekken. ,,Bij deze groep moeten we niet alleen concurreren met goedkope treintjes uit China, maar ook met spelcomputers en mobieltjes.''

[vervolg MODELTREINTJES: pagina 25]

MODELTREINTJES

Märklin moet mensen ontslaan

[vervolg van pagina 23]

Märklin dreigt zich uit de markt te prijzen. ,,Dat moeten we tegen elke prijs zien te voorkomen, want we kunnen niet alleen van verzamelaars bestaan, we hebben ook kinderen nodig. Dat zijn de verzamelaars van morgen.''

Märklin heeft ook last van het economisch tij. In Duitsland, waar 70 procent van de omzet vandaan komt, besteedden consumenten vorig jaar 387 miljoen euro minder aan speelgoed, op een totaal van 3,2 miljard. De verkoop van modeltreintjes kromp met 7,5 procent. Märklin zag de omzet 3,5 procent dalen tot 164 miljoen euro. Het bedrijf boekte vorig jaar nog een nipte winst, maar rekent dit jaar op verdere omzetdaling en een nettoverlies.

Er moest dus iets gebeuren. ,,Dat was al langer duidelijk, maar ondanks dat we een deel van de productie naar Hongarije verplaatst hebben en we in onze drie Duitse fabrieken op alle mogelijke manieren de efficiëntie hebben proberen te verbeteren, is het niet gelukt om de kosten omlaag te krijgen.'' Vorige maand besloot Märklin daarom 360 van de 2.000 banen te schrappen. De ontslagen vallen allemaal in de hoofdvestiging in Göppingen, waar na het sluiten van de montage-afdeling nog 720 werknemers overblijven.

,,Göppingen is onze oudste, minst efficiënte en duurste fabriek. Een werkneemster in de montage verdient er 2.200 euro per maand, terwijl we voor hetzelfde werk in Oost-Duitsland tussen de 800 en 1.250 euro betalen. In Hongarije kost een werknemer zelfs maar 350 euro per maand.'' Ondanks de grote verschillen in loon handhaaft Märklin in Göppingen de zinkgieterij, de galvaniseerlijnen, de oppervlaktebehandeling (lakken) en de draaibanken waarop honderden verschillende onderdeeltjes gemaakt worden. Alleen de eindmontage wordt grotendeels naar Oost-Duitsland en Hongarije verplaatst. Dit deel van de productie is het meest arbeidsintensief. ,,Door de kleine series en het vele precisiewerk valt dat ook niet te automatiseren.''

Waarom verplaatst Märklin niet de volledige productie naar Hongarije of, net als de concurrentie, naar China? Paul Adams zucht. ,,Alles kan natuurlijk altijd economischer. Maar dat is voor ons niet het belangrijkste. Wat we in Duitsland kunnen blijven doen, blijven we er ook doen, en wat we in Göppingen kunnen houden, houden we hier ook.'' Adams ziet saneren als laatste redmiddel. ,,We vonden het al heel moeilijk om 360 mensen te moeten onstlaan. Wij zullen altijd proberen zo veel mogelijk banen te behouden.''

Met de nu aangekondigde reorganisatie hoopt Märklin de komende jaren overeind te kunnen blijven. Maar worden de treintjes ook goedkoper? Adams: ,,We gaan zeker onze topmodellen niet goedkoper maken, want daar blijft absoluut een doelgroep voor. Maar we gaan wel nieuwe, goedkopere modellen introduceren voor het middensegment van de markt. In Hongarije maken we sinds kort een locomotief die in de winkel 89 euro kost. Die is minder gedetailleerd en bestaat uit minder onderdelen dan onze andere modellen, maar hij voldoet wel aan alle kwaliteitseisen.''