Een kerstbal in Marokkaanse stijl, dat is de trend

Het is nog steeds crisis en dus wordt Kerstmis dit jaar overdadiger gevierd dan ooit. Want een tweede skivakantie zit er eventjes niet in en voor copieus eten moeten astronomische bedragen worden neergeteld. Dus blijven we thuis met kerst en daarbij zijn wij gedwongen ons te omringen met een weldadige kerstsfeer.

Wie dacht dat het voldoende was een Nordmann-spar aan te schaffen en daar vervolgens ballen in te hangen, maakt een kardinale fout. Eén enkele kerstboom in de woonkamer, dat is echt niet meer voldoende om een bevredigend kerstgevoel op te roepen. Het hele huis moet in kerstsfeer worden ondergedompeld. De hal, om niet te zeggen de voordeur, is uiteraard de aangewezen plek om te beginnen met de versierselen, maar ook in de keuken moeten fijne lichtjes hangen en de echte die-hards houden niet op bij de wc. Want daar is toch nog net plaats voor zo'n schattig mini-kerstboompje van Albert Heijn?

VERGEET DE ZEN-KERSTBOOM

Mensen met smaak konden de afgelopen jaren nog wegkomen met een zen-kerstboom met op strategische plekken een design-bal, maar dit jaar zijn de minimalisten reddeloos verloren. Het parool is: glitter, glamour, extravaganza!

Het voordeel is dat je tegenwoordig werkelijk overal kerstversiering kunt krijgen: zelfs bij supermarkt en Blokker-achtigen slingeren ballen en lampjes rond. Maar de echte trendy kerstfanaat keurt de decoraties die daar over de toonbank gaan geen blik waardig. Wie deze kerst nog echt wil meetellen, struint stad en land af voor de versiering die net even afwijkt van de standaardbal. Want te denken van een boom vol exotische vlinders, lieveheersbeestjes, glanzende dolfijntjes of handgemaakte, Latijns-Amerikaanse poppetjes? Heel `anders' zijn ook decoraties van glinsterende kralen, een soort oorbellen voor in de boom. En als het dan per se toch ballen moeten zijn, dan graag in modekleur lime of in cyclaam.

Heleen van den Berg, inkoopster bij de Bijenkorf, die speciale kerstafdelingen heeft, weet er alles van. ,,Het wordt een rijke kerst dit jaar. Het hele huis moet spetteren'', profeteert zij. ,,Een strakke boom is natuurlijk ook heel mooi, maar dat gedecoreerde geeft een veel warmer gevoel''. Dus biedt de Bijenkorf een geweldige collectie glamourballen, rijkelijk voorzien van oriëntaalse motieven. `Etnisch' is een belangrijk thema; de hele soukh van Marrakech is terug te vinden in de kerstcollectie. Leuk idee, kerstversiering in Marokkaanse stijl: islam en christendom komen samen in de kerstboom.

Veel belangstelling signaleert Van den Berg ook voor decoratieve kersttakken, overdadig bestrooid met glitter. Sommige van die takken lenen zich er goed voor om in de boom te steken, zodat die voller en rijker oogt – als een soort tree-extensions, zeg maar. Andere doen het goed in een vaas of kerststuk. Ook nepboompjes mogen zich verheugen in een groeiende populariteit, en ze mogen duidelijk namaak zijn, zoals de iele fiberboompjes waarvan de takjes zelf licht geven in wisselende kleuren.

DE SLINGER IS UIT

Grote afwezigen tijdens het kerstfeest van 2004 zijn de traditionele krans en de slinger. Die mogen in de kast blijven. ,,Zo'n gewone kerstkrans is voor de mensen toch een beetje saai. Ze willen wel een krans, maar dan moet het iets zijn wat de aandacht trekt'', zegt Van den Berg. ,,En wat betreft de slinger: laten we eerlijk zijn, eigenlijk is die een beetje te druk in je boom. Hij is bovendien te weinig vernieuwend.''

Al was de slinger er niet vanaf het begin bij: de versiering van een van de eerste Nederlandse kerstbomen die in de annalen wordt vermeld, bestond uit appels, noten en peren. Die vermelding dateert uit de eerste helft van de negentiende eeuw, want het versieren van de kerstboom werd toen pas geleidelijk aan in Nederland geïntroduceerd. In Duitsland was het overigens al eeuwen in zwang. De overlevering wil dat Maarten Luther als eerste kaarsjes in de kerstboom plantte, als verwijzing naar de ster van Bethlehem.

Kerstfeest was in het zeventiende en achttiende-eeuwse Nederland helemaal geen groot glitter- en schransfeest: dat vonden de zuinige Calvinisten zeer onchristelijk. Het feest nam één dag in beslag en dan ging men ter kerke. Van vrolijke kerstbomen met kaarsjes was geen sprake en geschenken gaf men met nieuwjaar. Tot aan de Tweede Wereldoorlog weerden streng gereformeerden de kerstboom als een heidens en werelds gebruik. Maar sinds de jaren vijftig staat hij prominent in de Nederlandse huiskamer.

KONINKLIJKE TRENDSETTERS

Bij de introductie van de versierde kerstboom in verschillende West-Europese landen speelden vorstelijke figuren een belangrijke rol: prins Albert, de Duitse echtgenoot van koningin Victoria, bracht de kerstboom en alles wat daarbij hoorde naar Engeland en inmiddels beschouwt iedereen die gebruiken als zo Brits als thee met melk. In Frankrijk was het Hélène, duchesse d'Orléans – geboren Von Mecklenburg-Schwerin – die in 1837 de eerste kerstboom liet optuigen in de Tuilerieën. En in Nederland liet de jonge koningin Emma speciaal uit Duitsland mensen overkomen voor de versiering van de kerstbomen aan het hof, omdat men daar in Nederland nog te weinig ervaring mee had. Eén boom was overigens niet voldoende voor Emma: op een bepaald moment stonden er wel vijf in het paleis, waarvan sommige getooid met kaarsen, andere met plukjes watten. Een combinatie van watten en kaarsen werd te brandgevaarlijk geacht.

Dankzij Ralph E. Morris, een werknemer van een Amerikaans telefoonbedrijf die, terwijl hij staarde naar de lampjes op zijn schakelbord letterlijk een lumineus idee kreeg, hoeven wij geen verschillende bomen meer aan te schaffen voor respectievelijk kaarsen en plukjes watten. Maar sinds de uitvinding van de elektrische kerstverlichting in 1895 is er veel veranderd. Anno 2004 volstaat een eenvoudige slinger elektrische lampjes écht niet meer. Kerstverlichting moet opvallen en mag zelfs ludiek zijn. De elandverlichting van de Bijenkorf, waarbij lampjes de neusjes vormen, is dit jaar heel populair. Hadden natuurlijk rendiertjes moeten zijn, maar dat kan de pret onmogelijk drukken. Opmerkelijk is ook de `Bea-verlichting': kerstverlichting in de vorm van engeltjes die net iets te veel op HKH lijken. ,,Eigen ontwerp'', zegt Van den Berg. ,,Want als het om kerstversiering gaat, zijn mensen altijd op zoek naar iets nieuws. Maar het moet natuurlijk wel die speciale sprankeling hebben''.

Voor wie meer wil weten over hoe de Oranjes kerst vierden, is er de tentoonstelling `Kerstmis op het Loo, een impressie van driehonderd jaar kerstmis aan het hof' op Paleis het Loo in Apeldoorn, van 18 december tot 9 januari.