Dubbeltelescoop ziet bouwstenen van exoplaneten

In de directe omgeving van een drietal sterren zijn tekenen van bouwstenen van aardachtige planeten ontdekt. De bouwstenen bevinden zich in de schijf van gas en stof rond die sterren en werden gevonden door astronomen van de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Leiden en hun collega's uit België, Duitsland en Frankrijk (Nature, 25 nov). De bouwstenen zijn weliswaar nog piepklein, in de orde van een duizendste millimeter (micron), maar tonen wel aan dat het proces van de vorming van grotere ingrediënten hier al in volle gang is. Het is volgens de onderzoekers hoogst onwaarschijnlijk dat dit proces uiteindelijk niet zal leiden tot het ontstaan van aardachtige planeten.

Zonnestelsels zoals het onze ontstaan uit interstellaire wolken die onder invloed van hun zwaartekracht samentrekken, sneller gaan draaien en daardoor ook steeds platter worden. Vele jonge sterren blijken omringd door een schijf van materiaal dat is achtergebleven nadat de ster zelf is ontstaan. Volgens de theorie begint het proces van planeetvorming in zo'n schijf wanneer heel kleine silicaatdeeltjes, met een diameter van ongeveer 0,1 micron, gaan samenklonteren. Vlakbij de ster, waar de temperatuur en stofdichtheid het hoogst zijn, zullen de amorfe deeltjes worden omgezet in grotere, kristallijne korrels.

Roy van Boekel en zijn collega's namen de drie protoplanetaire schijven waar met een tweetal telescopen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht op Paranal, in Chili. Bij alledrie de sterren vonden zij in het binnenste deel van de schijf veel hogere concentraties kristallijn materiaal dan in de buitenste delen. In het centrum werd zelfs geen enkel spoor van amorf materiaal meer gevonden. Het spectrum van de waargenomen materialen komt overeen met dat van de mineralen pyroxeen en olivijn: de belangrijkste bestanddelen van planetoïden en aardachtige planeten in ons zonnestelsel.