Allemaal felicitaties na een fantastische tijd

De `Turkije-top' in Brussel was het sluitstuk van het Nederlandse EU-voorzitterschap. Premier Balkenende telt zijn zegeningen.

Gisteravond, de Europese Top is zojuist afgesloten en premier Balkenende werpt een blik op de sms-berichten op zijn onafscheidelijke blackberry. ,,Allemaal felicitaties'', glundert hij.

Het heeft er het laatste etmaal om gespannen, maar uiteindelijk is het gelukt de moeilijkste horde tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie te nemen. Ondanks een forse aanvaring met de Turkse premier Erdogan op het laatste moment in Brussel kunnen de onderhandelingen met Turkije over een volwaardig EU-lidmaatschap op 3 oktober volgend jaar beginnen.

In de comfortabele voorzitterssuite in het enorme Justus Lipsius-gebouw in het Europese hart van Brussel, die Balkenende voor het laatst mag gebruiken, blikt de premier onder het genot van een biertje terug op de laatste hectische dagen van het Nederlandse voorzitterschap. Hij zal de spanning en voldoening die het voorzitterschap bieden, missen. ,,Het was een fantastische tijd.''

Een kick, het voorzitterschap?

,,Natuurlijk.''

Was het erg moeilijk op deze top?

,,Ja, je moet stalen zenuwen in dit vak hebben. Het moeilijkste moment van het voorzitterschap was zonder twijfel vandaag. De onderhandelingen met de Turken waren buitengewoon pittig, nog moeilijker dan ik had verwacht. Het zag er op een gegeven moment echt uit alsof we het niet meer eens zouden worden.''

Stond of viel het Nederlandse voorzitterschap met een succesvolle afronding van de Turkse `kwestie'?

,,Niet helemaal. Al voor deze top kregen we complimenten voor de open en transparante manier waarop we de zaken hadden voorbereid. Er was ook waardering voor het Haagse programma inzake migratie en voor onze pogingen de lastendruk te verminderen en voor de manier waarop ik het thema van de waarden in Europa op de agenda heb gezet. Dat is ook door anderen opgepikt.''

Wat voor onderhandelingsstrategie heeft u voor deze top gevolgd?

,,We hadden ons heel grondig voorbereid. Mede dankzij mijn reizen van de afgelopen dagen naar Berlijn, Parijs, Wenen, Athene en Nicosia hadden we een goed beeld van de gevoeligheden en wisten we in welke richting we de conclusies wilden sturen. Ik wilde de belangrijkste punten gisteravond na het werkdiner met de 25 regeringsleiders afgerond hebben, zodat er aan EU-zijde geen open einden tot de volgende dag over zouden blijven. Maar vandaag was het echt knap lastig met de Turken. De Turken hadden de neiging op dingen terug te komen, die al waren afgesproken. Er was veel tact nodig.''

Naarmate Europa nadrukkelijker sprak over alternatieven voor een volwaardig Turks lidmaatschap, leek Erdogan zich meer schrap te zetten over Cyprus.

,,Die twee elementen vormden voor ons geen communicerende vaten. We hebben Erdogan nadrukkelijk gezegd dat een volwaardig lidmaatschap het doel is. Tegelijk wilden we ons ervan verzekeren dat ook als dat niet lukt, Turkije toch verankerd blijft in de Europese structuren. Dat laatste doet ook recht aan de opvattingen die in sommige parlementen van de lidstaten leven.''

Hebben de dramatische gebeurtenissen van de laatste tijd in Nederland een weerslag gehad op het voorzitterschap?

,,Na de moord op Theo van Gogh en het bekend worden van de dreigbrief op zijn lichaam zeiden veel buitenlandse collega's tegen me: `Alweer een politieke moord. Wat gebeurt er in Nederland?' Maar de situatie was anders dan na de moord op Pim Fortuyn en de zaak kreeg een bredere strekking. Het gaat nu om het thema terrorisme, dat we ook in Europees verband op de agenda hebben gezet. De situatie in Nederland bleef ook stabieler dan twee jaar geleden. Toen werden de regeringspartijen meteen daarna weggevaagd bij de verkiezingen. Bovendien was er ditmaal niet zo'n kloof tussen de Haagse werkelijkheid en die van de rest van het land. In het buitenland leeft ook het beeld dat Nederland nu stabieler is dan toen.''