Roemenië op z'n Italiaans

Direct na de Roemeense revolutie in 1989 trokken Italiaanse avonturiers het land binnen in de hoop er fortuin te maken. Ze stortten zich op de goedkope grond, vrouwen en arbeidskrachten. Nu, twee jaar voor de toetreding van Roemenië tot de EU, concluderen ze dat iets meer respect voor hun gastland op zijn plaats was geweest.

Antonio Passarelli straalt van oor tot oor. Als ,,beste Italiaanse kok'' van Timisoara mag hij 39 televisie-uitzendingen op het eerste Roemeense net gaan maken. Hij is het goede nieuws komen vertellen aan zijn vriend en landgenoot Aldo Roccon, expediteur en eigenaar van een schoenenfabriek. Roccon is aangenaam verrast: ,,Zo zie je maar dat na de cowboys, de hoerenlopers en de speculanten ook de mooie kanten van Italië Roemenië bereiken.''

Vrijwel direct na de Roemeense revolutie die in 1989 in Timisoara uitbrak, kwamen als eersten de Italiaanse fortuinzoekers naar Roemenië. De relatieve nabijheid van het land, de overeenkomsten in taal en cultuur, maar ook de corruptie in de politiek maakten dat ze zich hier snel thuis voelden. Zo zeer zelfs dat er nu 15.000 Italiaanse bedrijven in Roemenië zijn geregistreerd die naar schatting 500.000 Roemenen werk bieden. Grote modehuizen, maar vooral veel kleine Italiaanse schoenen-, kleding-, meubel- en metaalbedrijven profiteren er van de uiterst lage lonen van gemiddeld 150 euro per maand. Timisoara, een voormalige Habsburgse stad ter grootte van Utrecht in het zuidwesten van Roemenië, is het centrum van de Italiaanse activiteit.

Zakenman Roccon en kok Passarelli kennen alle Italianen die in Timisoara wat voorstellen. Roccon verzorgde de uitvoer van hun producten naar Italië, Passarelli liet ze met zijn gerechten verzinken in nostalgisch gezwijmel over la dolce vita anderhalf uur vliegen verderop. In zijn restaurant Rossini, net buiten het centrum van Timisoara, vat de nieuwbakken televisiekok de Italiaanse aanwezigheid in Roemenië in culinaire termen samen: ,,De grootste fout die de Italianen hebben gemaakt is te denken dat Roemenië een taart is die zij onderling konden verdelen, terwijl die taart voor de Roemenen is bedoeld. De grootste fout van de Roemenen is dat ze geen taart kunnen bakken. Ze gooiden alle ingrediënten tegelijk bij elkaar met als gevolg dat ze nu kokhalzend op de wc staan en weer van voor af aan moeten beginnen. Gelukkig leert iedereen van zijn fouten en kunnen we nu samen gang voor gang een goede maaltijd gaan opbouwen.''

Voorgerecht

,,Een vrij terrein bezet je, zo gaat

dat altijd in de natuur''

Landopkoper Carlo Lazzarini staat in zijn vochtige souterrain net buiten het centrum van Timisoara over een kadastrale plattegrond gebogen. Daarop zijn honderden kleine percelen groen, roze en geel gekleurd. Het zijn de drie landverwervingsprojecten die hij momenteel onder handen heeft. De witte vlakjes moet hij nog kopen van Roemeense particulieren. In totaal hebben de Italianen in de regio inmiddels 30.000 hectare in handen, zo vertelt Lazzarini. Ze verhuren de grond, laten hem braak liggen of verbouwen er graan op.

Na de revolutie, zo vertelt hij, besloot de staat in 1991 het land terug te geven aan de voormalige eigenaren. Vanaf 1994 kregen sommigen hun eigen grond terug, anderen moesten het doen met percelen die hen werden toegewezen. In veel gevallen waren de lapjes grond te klein om rendabel te bewerken. ,,De boeren hadden geen machines en vielen terug op paard en ploeg. Ze redden het niet en bleken bereid tot verkoop.''

Zo konden landopkopers als Lazzarini hun slag slaan. Hij verwierf de afgelopen tien jaar duizenden hectares in opdracht van Italiaanse investeerders. ,,Gekkenwerk, een echte puzzel'', zucht hij, ,,je moet van al die stukjes grond één aaneengesloten perceel van een paar honderd hectare weten te maken. En je weet van te voren nooit of dat gaat lukken.''

Lazzarini maakt veel gebruik van burgemeesters als tussenfiguren. ,,Die zoeken voor mij uit wie zijn land wil verkopen.'' Hoewel de boeren hun land tien jaar lang niet mochten verkopen, kreeg hij ze toch zo ver om `precontracten' met hem af te sluiten. ,,We betaalden ze meteen en kregen de eigendomspapieren in handen nog voordat de officiële verkoop kon plaatsvinden. Allemaal legaal

en voorbereid door Roemeens advocaten.''

Een hectare is volgens Lazzarini inmiddels 1700 euro waard, terwijl dat vier jaar geleden nog maar 500 euro was. Maar de grote winst en prijsstijgingen verwachten de Italianen als Roemenië in 2007 toetreedt tot de EU. Behalve waardestijgingen ligt dan tot 2011 ook een pot van meer vijf miljard euro aan landbouwsubsidies klaar. De grote buitenlandse landeigenaren komen in aanmerking voor een groot deel van dit geld.

Over de ,,handige manier'' waarop Italianen het land opkopen zegt Lazzarini zonder verdere scrupules: ,,Een vrij terrein, bezet je. Zo gaat het in de natuur altijd.'' Kolonisatie wil hij het niet noemen. ,,De ondernemers zoeken ruimte. En in Italië is het niet eens meer mogelijk om een stuk land van vijftig hectare te kopen.'' Hij lacht. ,,Ik begrijp niet waarom de Nederlanders die zo vooruitstrevend zijn in de landbouw nooit hierheen zijn gekomen. Ze hadden deze kans eerder moeten zien.''

Hoofdgerecht

,,De Italianen zijn nog

erger dan de Turken en de Russen''

Voorin de auto zit opgevouwen achter het dashboard en zijn gigantische buik Stefan Voiculescu. Zijn vrouw Ivanca Popov stopt bij een net ingezaaid stuk land. ,,Dit stuk van drie hectare ben ik deze lente kwijtgeraakt. Schuld van de Italianen'', zegt ze. In totaal verloor ze 13,5 hectare.

In 2000, zo vertelt ze, meldden de Italianen zich bij burgemeester Tarta Grigore van Peciu Nou, een landelijke gemeente een half uur buiten de stad. Ze wilden land kopen. Burgemeester Grigore stelde de dorpelingen voor hun grond te verkopen voor het driedubbele van de waarde. Ze kregen 150 euro en 150 euro ging naar de burgemeester.

Popov en Voiculescu en zestig anderen weigerden echter te verkopen. Een heuse dorpsoorlog brak uit. Dit voorjaar moesten de weigeraars de tol betalen voor hun koppigheid. Het graan op hun land werd 's nachts stiekem geoogst, hun eigendomspapieren ongeldig verklaard, ze kregen een slecht stuk land ver buiten het dorp en wie morde werd in elkaar geslagen. De dorpelingen die hun land wel hadden verkocht, hadden met toestemming van de burgemeester bezit genomen van de grond van de weigeraars. Zo veranderde vierhonderd hectare op illegale wijze in één nacht van eigenaar. Popov en haar man Voiculescu zijn een juridische procedure tegen de (linkse) burgemeester begonnen. Veel vertrouwen hebben ze niet in de rechtbank, maar ze moeten wat. Nu rechts deze week de verkiezingen heeft gewonnen menen ze meer kans te maken.

Wie volgens Voiculescu zeker niks te vrezen hebben van de rechter, zijn de Italianen. Die wisten in zijn gemeente ruim duizend hectare te verwerven, maar zorgden ervoor dat ze persoonlijk de wet niet overtraden. Voiculescu: ,,De Italianen zijn nog erger dan de Turken of de Russen. Die overheersten ons, maar lieten ons verder leven op ons land. De Italianen hebben het van ons afgepakt. Ze zoeken overal corrupte mensen in het lokale bestuur, kopen die om en pikken zo het land af van de zwakken en van de zieken.''

Op de vraag wie de Italiaan is die achter deze overval op hun grond zit, wordt zijn gezicht nog een tint roder: Danilo Vettore.

Vettore vertegenwoordigt een grote Italiaanse groep die Euroholding heet. Een groep met talrijke bedrijven die veel land heeft opgekocht langs de weg naar Belgrado en Italië. Vervolgens hebben ze de bestemming weten te veranderen van landbouw- naar bedrijventerrein waardoor de waarde van de grond fors is gestegen. Het plan om er een groot distributiecentrum van 200 miljoen euro op te bouwen is echter mislukt. De zaak is nu onder de rechter.

Volgens de plaatselijk gewaardeerde onderzoeksjournalist Tiberiu Kiss is dit het gevolg van zijn publicaties over belastingontduiking door Vettore. ,,De Italiaan kocht land van Roemeense particulieren, maar betaalde geen belasting over de aankopen, wat hem 2 miljoen euro opleverde.'' De goedkeuring van het distributiecentrum had Vettore volgens Kiss te danken aan de inmiddels opgestapte consul van de regio Timis die privé ook deelnam in het project. In Timisoara gaat het gerucht dat Vettore zelfs gratis vakantiehuisjes voor de consul heeft gebouwd. De Italiaanse manier van zakendoen werkt volgens Kiss in Roemenië, omdat het er zo makkelijk is om ambtenaren om te kopen. ,,Voor 1000 euro sluit men het ene oog en voor tweeduizend het tweede en dan is de overheid blind.''

Toetje

,,Het is niks meer met

de Roemeense vrouwen''

,,32-jarige vrouw, bijna gescheiden met een dochter, gemiddelde cultuur, zoekt een serieuze Italiaanse partner om zich mee te verenigen en de stomerij uit te breiden.'' Dromen verwoord in contactadvertenties. Veel Roemeense vrouwen zien in een Italiaanse partner een levensverzekering voor de toekomst. Hun advertenties op internet en mond-tot-mondreclame lokken al jaren veel Italiaanse mannen naar Timisoara.

Zo ook Antonio en zijn twee vrienden. In de lobby van hotel Continental hangen de drie dertigers onderuit in de ranzige leren fauteuils. Hun week ,,vakantie'' zit er bijna op en ze zijn diep teleurgesteld. ,,Het is niks meer met de Roemeense vrouwen'', vertelt Antonio, administratief medewerker in een privé-kliniek op Sardinië. ,,Wij Italianen hebben de markt verpest. Niemand wil het meer gratis doen. Met Fransen of Duitsers doen ze het wel nog, maar als ze horen dat je uit Italië komt willen ze geld. Ze hebben te veel cadeautjes van ons gekregen. Het begon met wat eten, maar nu willen ze allemaal ringen of geld.''

Hoewel prostitutie verboden is, levert het internationale hotel alle diensten die een man zich wenst. Antonio heeft deze week drie keer geïnvesteerd in de liefde. Net zo vaak als zijn gezel links van hem, een dikkige, kalende bankemployee die speciaal uit Sicilië is gekomen in de hoop hetzelfde mooie meisje van vorig jaar te ontmoeten. Tevergeefs, zegt hij met een gebroken hart. ,,En nu is ook nog de vliegmaatschappij Volare failliet. Ik heb een ander ticket moeten kopen om naar huis te komen.''

Koffie

,,De Italianen zijn als mieren''

,,Ik begrijp uw vragen niet'', zegt locoburgemeester Adrian Orza enigszins geïrriteerd als hij wordt gevraagd naar zijn mening over de vrouwenjacht en grondspeculatie. Landbouw valt niet onder zijn competentie, prostitutie evenmin, omdat hij de politie niet mag aansturen. ,,De keer dat we een actie hebben ondernomen, ondersteunde de rechter deze niet, omdat hij prostitutie niet als een bedreiging van de openbare orde beschouwt.''

Orza beklemtoont liever hoe zijn stad de laatste jaren 300 miljoen euro aan buitenlandse investeringen wist binnen te halen. Waarom focussen op de 5 procent rotte appels, terwijl 95 procent van de Italianen ter goeder trouw is en veel Roemenen aan werk helpt? Hij beklemtoont dat de Fransen, Amerikanen, Duitsers en Nederlanders veel meer investeren in de stad en veel belangrijker zijn. Een etage hoger in het stadshuis heeft de als onkreukbaar te boek staande Radu Radoslav, hoofd van de stedenbouwkundige dienst, een verrassende visie op de functie van de Italianen in Roemenië. ,,Italianen hebben een heel positief effect gehad op de stad. Ze zijn als mieren. Ze bereiden ons land voor op het kapitalisme. Ze kopen kleine stukjes land op en maken er een perceel van. En ze doen hetzelfde met onze huizen.''

Veel klassieke oude panden in het centrum zijn eigendom van wel honderd verschillende personen die allen een kamer bezitten. De Italianen kopen ze één voor één uit, restaureren de panden en verkopen ze als kantoorpand of residentie. ,,Zo helpen ze bij het revitaliseren van de stad. Ze begrijpen onze mentaliteit heel goed. Weten zaken te doen met hulp van politici. Ze zijn het medium tussen Roemenen aan de ene kant en Duitse, Franse en Nederlandse investeerders aan de andere kant.''

Sigaar met grappa ,,Soms schaam ik me hier om Italiaan te zijn''

Passarelli biedt nog een grappa van het huis aan. Hij is het eens met zijn vriend Aldo Roccon. ,,De tijd van de cowboys is voorbij. Er is ruimte voor een betere kwaliteit Italianen.'' Veel Italiaanse bedrijven hebben volgens Roccon de ruwe bolsters gebruikt om terrein te veroveren, maar schakelen nu over op rustige managers die de zaken moeten consolideren en stabiliseren. Over types als Danilo Vettore wil hij het niet hebben. ,,Dat is een hoerenzoon die opereert als een oude maffiose baron van dertig jaar geleden. Zijn grootste fout is dat hij te zichtbaar is geweest. Hij loopt publiekelijk rond met een pistool in zijn binnenzak en laat zich door een chauffeur met handschoenen vervoeren.'' Kok Passarelli heeft duidelijk meer compassie voor zijn vriend en klant Vettore. ,,Als je een machtige onderneming representeert, moet je zelf ook macht en kracht uitstralen.''

Aldo Roccon zucht. ,,Soms schaam ik me hier om Italiaan te zijn. Het hoort niet om in een huis van een ander je eigen varkensstreken te vertonen. Types als Vettore verliezen het uiteindelijk. Beschouw hem als een bedrijfsongeval.''

Met medewerking van Tijn Sadée