ONGEVRAAGDE ADVIEZEN

Belangrijke nieuwe vertalingen (Kant, Montaigne en de Bijbel) trokken dit jaar veel aandacht, evenals een geschiedenis van het Algemeen Beschaafd Nederlands. De medewerkers van Boeken noemen in hun jaarlijstjes echter vooral nieuwe romans op, van Philip Roth, Marja Brouwers, Arnon Grunberg en Ilja Leonard Pfeijffer.

ARIE VAN DEN BERG

Roland Holst: Gedichten 1911-1976. Meulenhoff, €59,90

Eenzelvige poëzie die niet overtuigen wilde, maar meeslepen en betoveren. En dat doet ze nog steeds.

Richard Wilbur: Collected Poems 1943-2004. Harcourt, €33,41

Eindelijk de complete Wilbur! Een schatkist vol fraai ingehouden lyriek en verrassende vertalingen.

Glynis Ridley: Clara's Grand Tour. Atlantic Books, €24,95

Tussen 1741 en 1758 trok een Hollandse kapitein Europa door met een neushoorn. Met kennis en humor belicht Ridley de transportproblemen en de `rhinomanie' die zich meester maakte van adel en volk.

PETER DE BRUIJN

Philip Roth: The Plot Against America. Jonathan Cape, €24,95

Roth speculeert in een van zijn beste romans over wat er zou zijn gebeurd als de Verenigde Staten in 1940 voor het fascisme hadden gekozen, waarbij het huidige Amerika nadrukkelijk doorklinkt. Portret van een samenleving op ramkoers – nog unheimischer na de moord op Van Gogh.

Marja Brouwers: Casino.

De Bezige Bij, €22,50

U vroeg om straatrumoer? Eindelijk een echte Great American Novel in Nederland. Brouwers bijt zich vast in de jaren negentig – IRT-affaire, mediahypes, hypotheekrenteaftrek. Bits en briljant.

Tobias Wolff: Old School.

Bloomsbury, €17,99

Jongen op kostschool zoekt (en vindt) zijn eigen stem als schrijver in een ingetogen autobiografische roman van Amerika's beste schrijver van korte verhalen. Zorgvuldig, ontroerend, indringend.

JAN DONKERS

Philip Roth: The Plot Against America. Jonathan Cape, €24,95

Zonder twijfel de meest fascinerende (en meest huiveringwekkende) Amerikaanse roman van het jaar; een nieuw hoogtepunt bovendien in een oeuvre dat al zoveel hoogtepunten kent.

J. Robert Lennon: Mailman.

Granta, €14,99

Een uiterst originele zwarte komedie met een verrassende wending.

Erg troostrijk was de enorme oogst kritische non-fictie over Amerikaanse politiek en samenleving van afgelopen jaar; te veel om op te noemen dus beperk ik me tot twee boeken die ook in vertaling verschenen: De achterkant van de Amerikaanse droom van Barbara Ehrenreich (Atlas, €19,90) en Greg Palasts Democratie te koop (De Arbeiderspers, €18,95).

PETER DREHMANNS

Arie Storm: Gevoel. Prometheus, €15,–

Gerard Reve (subliem geouwehoer) meets Tim Parks (geserreerde wanhoop).

A.M. Homes: Wat je moet weten.

De Bezige Bij, €18,90

Verhalen van Grunbergiaanse grimmigheid.

Mark Haddon: Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht. Contact, €12,50

Over de dwarse en ontroerende logica van een autistische jongen.

YRA VAN DIJK

Michel Houellebecq: De koude revolutie. De Arbeiderspers, €22,50

Uit deze essays en interviews blijkt wat Houellebecq wil met zijn provocerende boeken: `duizelingwekkende literatuur' maken.

Émile Zola: De nekslag.

L.J. Veen, €34,90

Een van de heerlijkste romans van Zola vol drankzucht, Parijse straattaferelen en sociaal onrecht.

Marie Nimier: La reine de silence. Gallimard, €18,41

Een subtiel relaas over haar vader, de jong verongelukte romancier Roger Nimier. De vraag is hoe te leven met een dode vader die publiek bezit geworden is. En hoe daar dan weer een roman over te schrijven.

MARGOT DIJKGRAAF

Michel de Montaigne: De essays. Athenaeum – Polak & Van Gennep. €54,95

Grandioze vertaling van de integrale essays van deze zestiende-eeuwse Franse denker, die zich afvraagt hoe te leven in roerige tijden. Actueler dan ooit.

Honoré de Balzac: Verloren illusies.

Van Oorschot. €35,–

Geestige roman over eerzucht en achterklap, droom en desillusie. Een hoogtepunt uit Balzacs oeuvre in een uitstekende nieuwe vertaling.

Philip Engelse (sam.): Spiegel van de Franse poëzie. Meulenhoff, €55,–

Hoogtepunten van negen eeuwen Franse dichtkunst in een mooie, tweetalige uitgave.

ELSBETH ETTY

Philip Roth: The Plot Against America. Jonathan Cape, €24,95

Een in het recente Amerikaanse verleden geprojecteerde huiveringwekkende if-history over de snelheid waarmee een democratisch land tot xenofobie en vervolgens tot fascisme kan vervallen.

Arnon Grunberg: De joodse messias. Vassallucci, €22,50

Een in de nabije toekomst geprojecteerde satirische nachtmerrie over een in wezen antisemitische gek die de hele wereld ten onder laat gaan aan de gevolgen van superioriteitsgevoel en godsdienstwaan.

Ilja Leonard Pfeijffer: Het grote baggerboek. De Arbeiderspers, €17,95

Een in het heden gesitueerd angstvisioen over vooroordelen, machtsmisbruik en corruptie die een goedhartige baggeraar in een handomdraai in een moordenaar doen veranderen.

ARJEN FORTUIN

Leo Vroman: Vroeger donker dan gisteren. Herfstdagboek.

De Prom, €17,50

Niets is zo besmettelijk als de zachtmoedigheid van Leo Vroman.

Willem Jan Otten: Specht en zoon.

Van Oorschot, €15,–

Het geloof van Willem Jan Otten is niet besmettelijk, zijn verlangen om na te denken is dat wel.

Willem Frederik Hermans: Je vriendschap is werkelijk onbetaalbaar. Brieven aan Geert van Oorschot.

De Bezige Bij, €29,50

De notoire slordigheid van de aangeschrevene bleek besmettelijk voor deze uitgave, maar de boze, blije en bedrukte brieven van Hermans zijn een avontuur. De kortste brief: `Schrijfmachine stuk, schrijver ook.'

KESTER FRERIKS

Hjalmar Söderberg: Het ernstige spel. Wereldbibliotheek, €17,90

In de Scandinavische literatuur geldt Söderberg (1869-1941) als een onbetwiste grootmeester. Het ernstige spel en het ook uitgebrachte Dokter Glas gaan over liefde en vriendschap, er vindt zelfs een heuse passiemoord plaats. Briljant vertaald door Bertie van der Meij.

Jan Kjaerstad: De ontdekker. De Geus, €29,90

Het slotdeel van een omvangrijke trilogie over de gecompliceerde verhouding tussen Jonas Wergeland en zijn geboorteland.

Olga Olczak-Ronikier: In de tuin van het geheugen.

De Geus, €24,90

Ontroerende en intrigerende autobiografie over de beladen geschiedenis van Polen.

ROELOF VAN GELDER

Norman Davies: Rising '44. `The Battle for Warsaw'. Macmillan, €47,75

Aangrijpende beschrijving van de opstand in Warschau tegen de Duitsers in 1944. Achtergrond, beschrijving en analyse op elke bladzijde. Een subliem eerbetoon aan de destijds kansloze Polen.

Marc Dugain: Gelukkig als God in Frankrijk. De Arbeiderspers, €22,95

Jonge Fransman raakt toevallig verzeild in het verzet. In zijn laconieke beschrijving toont Dugain, met misschien iets te veel gezochte literaire vergelijkingen, de banaliteit van de oorlog.

Marijke Carasso Kok e.a. (red.): Geschiedenis van Amsterdam. Deel 1 en deel 2A. SUN, per deel €49,50

Nieuwe toegankelijk geschreven stadsgeschiedenis. Deze eerste van de vier delen beschrijven de miraculeuze opkomst van de stad uit het drassige niets tot en met de triomfantelijke groei tot een ware metropool.

MENNO DE GALAN

Thomas Frank: What's the matter with Kansas. How Conservatives Won the heart of America. Metropolitan Books, €26,99

Het boek achter de verkiezingsoverwinning van president Bush. Waarom het heartland pal staat voor gezin, vlag, ongeboren kind en vrije markt.

Hendrik Hertzberg: Politics. Observations and Arguments, 1966–2004. Penguin, €29,95

Ingetogen stukken van een progressieve intellectueel die zich al veertig jaar verbaast over het politieke klimaat in Amerika. Hertzberg was niet de enige die het legendarische popconcert in Woodstock bezocht en zich er niet vermaakte; hij is wel de enige die er voor uitkomt.

Auke Kok: 1974. Wij waren de besten. Thomas Rap, €18,90

Goed gecomponeerd en meeslepend geschreven boek over de nederlaag van Oranje bij het wereldkampioenschap van 1974.

HANS GOEDKOOP

Marja Brouwers: Casino.

De Bezige Bij, €22,50

Verwoestend geestige roman die lijkt op niets wat de laatste jaren in ons land verschenen is maar van dat land intussen wel een onnavolgbaar beeld geeft. Over de glijdende schaal van onze moraal.

Michel de Montaigne: De essays. Athenaeum - Polak & Van Gennep, €54,95

Verzamelde gedachten, nu compleet vertaald, van een auteur die middenin een bittere godsdienststrijd de matiging en zelfbespiegeling behield die wij er tevergeefs bij zoeken.

A.N. Wilson: Iris Murdoch as I knew her. Hutchinson, €31,39

Eigenzinnig, fragmentarisch portret dat de heldin ontdoet van de humanistische kitsch waarmee haar beeld postuum is bijgekleurd en haar verbeeldingskracht in volle raadselachtigheid herstelt.

GER GROOT

De Nieuwe Bijbelvertaling. Athenaeum – Polak & van Gennep, 2500 + 332 blz. €84,95

Een onverbiddelijke klassieker die steeds weer verrast. De hedendaagse vertaling doet dat evenzeer. Ook voor op doordeweekse dagen.

Claude Lévi-Strauss: Het trieste der tropen. Atlas, €24,90

Fascinerend en subliem geschreven reisverslag over de binnenlanden van Brazilië, waar Lévi-Strauss de inspiratie voor zijn structuralistische methode opdeed.

Immanuel Kant: Kritiek van de zuivere rede. Boom, €55,–

Waarschijnlijk de allermooiste editie van het hoofdwerk van Kant die ooit het licht heeft gezien. Het boek zelf werd de bijbel van de Duitse Verlichting.

RONALD HAVENAAR

Albert Vigoleis Thelen: Het eiland van het tweede gezicht. Uit de toegepaste herinneringen van Vigoleis.

Signature, €49,95

Het bijzondere universum van de halve Nederlander Vigoleis, na vijftig jaar magnifiek vertaald

John Micklethwaith and Adrian Wooldridge: The Right Nation. Conservative Power in America. Penguin, €23,87

Mooie studie van Economist-redacteuren over hoe Amerika de afgelopen 25 jaar veranderde.

Wibke Bruhns: Meines Vaters Land. Geschichte einer deutschen Familie. €22,

Opgroeien in een nazi-gezin, gebaseerd op brieven en dagboeken van Wibke Bruhns ouders en grootouders

ARNOLD HEUMAKERS

Marja Brouwers: Casino.

De Bezige Bij, €22,50

Even grootse als bitse roman (met dank aan Kundera voor de essayistische interrupties) over een verloederde tijd, waarin zelfs de tragedie geen kans krijgt.

Een vrouw uit Berlijn. Dagboekaantekeningen van april tot juni 1945. Cossee, €22,90

Indrukwekkend verslag van een anonieme Berlijnse vrouw over wat er na de Untergang gebeurde buiten de Führerbunker. Nog niet verfilmd.

Hans Goedkoop: Een verhaal dat het leven moet veranderen.

Augustus, €17,95

Vernuftige en voortreffelijk geschreven kritieken van een romanticus die ten onrechte gelooft dat het leven van een criticus buiten de literatuur ligt.

BAS HEIJNE

Colm Tóibín: The Master.

Picador, €20,50

Ingehouden roman over Henry James, de schrijver der schrijvers. De Ier Tóibín gebruikt het ongeleefde bestaan van James voor een ijzingewekkende meditatie over het isolement van de kunstenaar en de verschrikkingen van de eenzaamheid.

Susan Neiman: Het kwaad denken. Boom, €29,90

Even soepele als originele verkenning van het vraagstuk dat volgens Neiman als een rode draad door de geschiedenis van de filosofie loopt: het probleem van het kwaad. Kant, Voltaire, Hegel, Rousseau, Marx, Arendt en Camus; hun worstelingen, laat Neiman op een uitdagende manier zien, zijn de onze.

Graham Robb: Vreemden. Homoseksuele liefde in de negentiende eeuw.

Bert Bakker, €35–

Engelands briljantste biograaf herschrijft de geschiedenis van de negentiende-eeuwse homo: drogredenen worden ongeldig verklaard, heilige huisjes omvergetrokken en dooddoeners worden binnenste buiten gekeerd. Zijn stelling: een homoseksueel had het in de negentiende eeuw een stuk gemakkelijker dan in de eeuw daarop.

STINE JENSEN

Ali Smith: Hotel Wereld.

Mouria, €16,90

Virtuoze vertelling over vijf vrouwen in een hotel van rijk getalenteerde Schotse schrijfster, met prachtige Joyciaanse taalwatervalfinale.

Adelheid Roosen: De gesluierde monologen. Prometheus, €10,–

Vrouwen uit moslimlanden die nu in Nederland wonen, spraken openhartig met Roosen over liefde en seksualiteit en dat leidde tot een urgente verzameling van hilarische, ontroerende, poëtische, tedere theaterteksten.

Mineke Schipper: Trouw nooit een vrouw met grote voeten.

Het Spectrum/Lannoo, €27,95

Uniek naslagwerk van meer dan 15.000 ontluisterende spreekwoorden over vrouwen afkomstig uit de hele wereld.

ANNERIEK DE JONG

Galsan Tschinag: Das geraubte Kind. Insel, €24,90

In fonkelend Duits vertelt een nomade uit de Mongoolse steppe een legende over verzet en eeuwig dom geweld.

Julia Franck: Kampvuur. Wereldbibliotheek, €17,90

Drie Oost-Europese levens kruisen elkaar in een West-Berlijns opvangkamp tijdens de Koude Oorlog en Franck noteert alles koel, fijngevoelig en met behoud van de meegesmokkelde mysteries.

Friedrich Christian Delius: Mein Jahr als Mörder. Rowohlt, €24,90

De rehabilitatie van verstokte nazi's en de juridische vervolging van oud-verzetsmensen is het schokkende thema van deze gedreven roman, die zich in de jaren vijftig en zestig afspeelt

SJOERD DE JONG

Bob Dylan: Kronieken.

Nijgh en Van Ditmar, €19,90

Langste folkballade aller tijden van een zanger die zichzelf achterwaarts verwijdert uit een steeds krankzinniger wereld.

Olivier Roy: Globalized Islam. The Search for a New Ummah. Hurst, €29,10

Beste analyse, gespeend van retoriek of getrompetter, van de radicalisering van tweede-generatie moslimjongeren in Europa. Eerder verschenen in het Frans, maar herzien en aangevuld in het Engels.

National Commission on Terrorist Attacks: The 9/11 Commission Report. Norton, €21,44

Meesterlijk eindrapport over de aanslagen van 11 september 2001. Opvallend: de inlichtingenbureaucratie, en de lage prioriteit van terreurdreiging na de regeringswisseling van Clinton naar Bush in 2000.

ATTE JONGSTRA

Het is weer tijd om me te realiseren hoe weinig actueel ik me als lezer gedraag. Schaamte. Frank Westermans zeer recente El Negro en ik wel gelezen, nee verslonden. (Atlas, €19,90). Een grote greep in een geweldig opgebouwd boek, deze visie op de vruchteloze pogingen tot integratie van de wereldbevolking. Alles aan de hand van een toevallig ontdekte, opgezette neger uit de negentiende eeuw. Het is ook het moment om te wijzen op het verbijsterende lexicografische talent van Nicoline van der Sijs. Zij publiceerde alweer een lijvige studie: Taal als mensenwerk. Het ontstaan van het ABN (Sdu, €54,49). Ik kan als lezer niet tegen Van der Sijs op. Met haar nieuwste ben ik slechts halverwege. Genoten toch. Heerlijke hoofdstukken over Becanus' zestiende-eeuwse opvatting van het Nederlands als oertaal van de wereld, over de `eenheids-oe' en het Cruijff-onderwerp `Differentiatie in leggen en liggen, kennen en kunnen'. De Atheneum – Polak & Van Gennep vertaling van Plinius' De wereld (€49,95) was ongetwijfeld mijn topper van dit jaar. Maar Ilja Leonard Pfeijffers godslasterlijk smerige Het grote baggerboek (De Arbeiderspers, €17,95) laat alleen al zien hoe wereldvreemd de Balkenende-mannenbroedersministers staan tegen over taal en morele context van sommige lagen in de arbeidende bevolking. Stichtelijke lectuur.

JANET LUIS

Alison Smith: Noem alle dieren.

De Bezige Bij, €19,90

Een hartverscheurend verhaal over een broer die doodging.

Nicoline van der Sijs: Taal als mensenwerk. Het ontstaan van het ABN. Sdu, €54,50

Een meeslepend verhaal over de Nederlandse taal die werd samengesteld uit allerlei dialecten, met alle rarigheden vandien.

Arnon Grunberg: De joodse messias. Vassallucci, €22,50

Een intrigerend verhaal over een man die de joden wil verlossen en daarbij niet terugschrikt voor een drastische aanpak.

MICHIEL LEEZENBERG

Immanuel Kant: Kritiek van de zuivere rede. Boom, €55,–

Immanuel Kant: Naar de eeuwige vrede. Boom, €19,95

Immanuel Kant: De religie binnen de grenzen van de rede. Boom, €30,–

De vertaling van deze drie meesterwerken in één jaar is een gebeurtenis van de eerste orde. Precies tweehonderd jaar na Kants overlijden wordt het ons Nederlanders nu mogelijk gemaakt om in de eigen taal een écht verlicht debat te voeren over de grenzen van de kennis; volkenrecht en wereldvrede; en de rationele rechtvaardiging van religieus geloof.

GUUS MIDDAG

P. Schreuders (red.): Het Grote Boek van De Poezenkrant. Thomas Rap, €34,50

Poezenbijbel.

Gerrit Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de tot en met de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten. Dertiende herziene en vermeerderde druk. Bert Bakker. Twee delen, €29,95

Poëziebijbel.

De Nieuwe Bijbelvertaling. Het Oude Testament. De deuterocanonieke boeken. Het Nieuwe Testament. Toelichtingen. Athenaeum – Polak & Van Gennep. Drie delen. €84,95

Bijbelbijbel.

J.J. PEEREBOOM

Tussen de mooie boeken van het jaar onderscheidde de verhalenbundel van William Trevor A Bit on the Side (Viking, €30,35) zich als een van de allermooiste. Van de romans blijft Peter Ackroyds half-waar gebeurd historische The Lambs of London (Chatto & Windus, €31,95) in de herinnering, en van de autobiografische boeken de verkwikkende humeurige The Smoking Diaries (Granta, €26,65) van Simon Gray.

ILJA LEONARD PFEIJFFER

Hans Verhagen: Moeder is een rover. Gedichten. Nijgh & Van Ditmar, €15,95

Verhagens beste bundel ooit. Speelse, woedende, lachwekkende, verontrustende, beangstigende en uiterst precieze poëzie van een groot ziener.

H.H. ter Balkt: Anti-canto's en De Astatica. De Bezige Bij, €19,90

Ter Balkts beste bundel ooit. Complexe, weerbarstige, woeste, wonderlijke poëzie van ongehoorde rijdom.

Rob Schouten: Apenlier. Gedichten. De Arbeiderspers, €14,95

Schoutens beste bundel ooit. Poëzie met een feilloos oog voor de algehele lulligheid die ons omringt.

DAVID RIJSER

Julian Barnes: The Pedant in the Kitchen. Atlantic Books, €17,99

Hilarisch verslag van een auteur die probeert te koken, en een spitse allegorie op de relatie tussen theorie en praktijk.

Stephen Greenblatt: Will in the World. Norton, €27,50

Geleerd, amusant en spannend boek over Shakespeare's leven en werk, dat leest als een roman.

Geoffrey O'Brien: A Sonata for Jukebox. Counterpoint, €25,29

Experimenteel, aanstekelijk boek over popmuziek, pendelend tussen autobiografie en analyse, goed geschreven, subtiel doordacht.

MONIQUE SNOEIJEN

Guus Kuijer: Het boek van alle dingen. Met tekeningen van Peter-Paul Rauwerda. Querido, €11,50

Minutieus gecomponeerd boek waarin de ernstige Thomas (10) aan de verstikkende sfeer van een orthodox protestants gezin in de jaren vijftig probeert te ontsnappen.

Frank Tashlin: De beer die geen beer was. Van Goor, €15,–

Over een beer die geen beer mag zijn omdat zijn omgeving zeker denkt te weten dat hij `een zielige man is die een scheerbeurt nodig heeft en een bontjas draagt'. Voor volwassenen een parabel over de vermorzeling van het individu en gekmakende bureaucratie. Voor kinderen een hilarisch, maar tegelijkertijd dramatisch prentenboek.

Daan Remmerts de Vries: De Noordenwindheks. Querido, €11,50

Een jongen en een meisje delen een ziekenhuiskamer, maar kunnen elkaar niet zien omdat er een gordijn tussen hun bedden hangt. Op een heldere, beeldende manier beschrijft Remmerts de Vries een onalledaagse vriendschap tussen twee kinderen.

PIETER STEINZ

Ilja Leonard Pfeijffer: Het grote baggerboek. De Arbeiderspers, €17,95

Veel smeriger kan het in de Nederlandse literatuur niet worden. Veel stijlvoller en geestiger ook niet.

Bindervoet & Henkes: Bloemsdag.

De Harmonie, €16,50

De Suske & Wiske van de literaire wereld schreven na de vertaling van Finnegans Wake en de teksten van de Beatles een superieure pastiche van Ulysses van James Joyce.

Arnon Grunberg: De joodse messias. Vassallucci, €22,50

De `Grote Jiddische Roman' werd gepresenteerd als provocatie maar bleek in de eerste plaats een verrassende tragikomedie.

GERT JAN DE VRIES

Arnaldur Indridason: Moordkuil. Signature, €17,50

Veel thrillers zijn te onwerkelijk om echt akelig te worden, maar van dit boek heb ik, ondanks de matige vertaling, nachtmerries gekregen.

Russell Shorto: Nieuw-Amsterdam. Eiland in het hart van de wereld.

Forum, €19,95

Indrukwekkend gedetailleerde en zeer levendige studie van de Nederlandse invloed op het New York van de zeventiende eeuw.

Robert Harris: Pompeii.

De Boekerij, €14,50

IJzersterke historische roman die de lezer laat meevibreren met de grond rondom de Vesuvius.

GERARD ZEEGERS

Moebius en Jodorowsky: De Incal. De avonturen van John Difool.

Oog & Blik, €55,–

De legendarische sciencefiction-serie van Moebius (Jean Giraud, ook van de western Blueberry) en Jodorowsky is eindelijk integraal en fraai gebundeld. Verplicht voor liefhebbers, genietbaar voor iedereen.

Jeff Smith: Bone. One volume edition. Cartoonbooks, 1344 blz, €40,–

Heruitgave van een legendarische serie: Bone, het lijvige fantasy-epos dat gerust Smiths levenswerk genoemd kan worden. De avonturen van het marshmellowachtige mannetje Bone kunnen de vergelijking met Tolkiens oerfantasy aan.

Christophe Blain: Isaac de piraat 1 en 2, Oog & Blik, per deel €12,50

Met de avonturenserie Isaac, waarin een jonge schilder de hoofdrol speelt, bewijst Christopher Blain dat het piratengenre nog springlevend is.