De wereld teruggeven

Hij opent zijn boek met een couplet van Huub Oosterhuis en besluit het met wat regels van John Fitzgerald Kennedy. CNV-voorzitter Doekle Terpstra (Witmarsum, 1946) ontvouwt zijn visioenen en zijn feilen in ruim tweehonderd pagina's, ingeklemd tussen een dichter-dominee en een rooms-katholieke Realpolitiker met een idealistisch aura.

Terpstra, die onlangs zijn vertrek in het vooruitzicht stelde, werkt volgend jaar 25 jaar bij het CNV, altijd de kleinere concurrent van het FNV, sinds zij de fusie van NVV (de algemene) en het NKV (de katholieke) niet wilde meemaken. Terpstra deed de Sociale Akademie in Kampen, klom van lokaal bestuurder in Rotterdam bij de Industriebond CNV op tot de top van de overlegeconomie als CNV-voorzitter. En hij maakte de cirkel rond: hij is een van de toezichthouders op Windesheim, waarin zijn oude hogeschool in Kampen opging.

De titel Meer dan geld verdienen verraadt schatplichtigheid aan Bob Goudswaard, een van zijn vroegere hoogleraren, die het eerste echte CDA-verkiezingsprogramma (1977) Niet bij brood alleen (mede) opstelde. De inhoudsopgave van zijn boek leest als een rij tijdloze deugden: Zingeving, Ontwikkeling, Dialoog, Matigheid, enzovoort.

Dit is geen vakbondsboek, waarschuwt Terpstra in zijn voorwoord. Maar wat dan wel? Is het een aanzet tot memoires, met zijn schets van zijn Friese geboortedorp, het gereformeerde geloof, zijn scholing aan de Akademie en zijn werk bij de vakbond? Of iets van een egodocument, over geloof, hoop en spiritualiteit van een man die wel dominee had willen worden, en nu toch op een (denkbeeldige) kansel staat: de zeepkist.

Of toch zijn testament: wat is goed en niet zo goed aan het CNV. Maar de vraag hoe het anders moet – wil de vakbond in een mondiale, beursgeoriënteneerde economie overleven als organisatie van professionals en vrijwilligers – kan hij niet helemaal beantwoorden. Dat is geen schande. Meer clubs uit de era van de emancipatie (omroepen, politieke partijen, kranten) zijn er ook niet uit.

Wat in het boek steeds terugkomt is een gevoel van teleurstelling over de professionalisering van de samenleving, waarin `de' mensen hun zorgen uitbesteden aan deskundigen, die met de beste bedoelingen de regels steeds ingewikkelder maken en daarmee zichzelf steeds meer onmisbaar. Terpstra zou die hele wereld willen teruggeven aan de mensen zelf, om te beginnen met de vakbond. Hij verlangt terug naar zijn dorp, en ook weer niet. Maar hij geeft zijn dorpsgevoel geen politieke-populistische vertaling à la de Fortuynse tweespalt tussen `de' elite en `de' mensen.

De inhoud legt wél feilloos bloot wat het CDA nu ontbeert: dwarsdenkers uit de sociaal-gereformeerde en sociaal-katholieke traditie, type Bogaers, Boersma, Veldkamp of Mertens.

Doekle Terpstra: Meer dan geld verdienen. Ten Have, 206 blz., €14,90