Toekomst Zuiderzeelijn minder zonnig

De commissie-Duivesteijn stelt de snelle trein tussen Amsterdam en Groningen ter discussie. Kamerleden grijpen de suggestie gretig aan om hun nieuwe kritische houding te tonen. Het Noorden heeft het nakijken.

Opeens is de aanleg van de Zuiderzeelijn heel ongewis. De nieuwe spoorlijn tussen Amsterdam en Groningen, is door het gisteren gepresenteerde rapport van de commissie Duivesteijn zelfs verder weg dan ooit. De commissie, die onderzoek heeft gedaan naar de politieke besluitvorming rond grote infrastructurele projecten zoals de aanleg van de Betuwelijn en de HSL-Zuid, betwijfelt ernstig of het parlement wel akkoord moet gaan met de aanleg van weer een kostbare spoorlijn waarvan het directe rendement niet duidelijk is. ,,Wat is de ratio', schrijft de commissie.

In het noorden is dit deel van het rapport Grote projecten uitvergroot hard aangekomen. ,,Heel veel infrastructuur is niet rendabel maar maatschappelijk toch zeer verantwoord', zegt de Groningse commissaris der Koningin Hans Alders. Al jaren vecht hij voor de snelle verbinding tussen de Randstad en de noordelijke provincies. ,,Over nut en noodzaak is uitgebreid gesproken, dat hoeft niet allemaal over', vindt hij.

De commissie-Duivesteijn vindt echter dat er juist nog veel te weinig bekend is over de voors en tegens van de nieuwe spoorlijn. In het rapport stelt men dat de Kamer op grond van de nu beschikbare informatie geen beslissing kan nemen. Hoewel er nog geen formeel besluit genomen is, heeft het kabinet wel al 2,7 miljard euro opzij gezet voor dit project. De vier noordelijke provincies, die de afgelopen jaren intensief lobby hebben gevoerd voor de Zuiderzeelijn, hebben samen een miljard euro als bijdrage toegezegd. Die gezamenlijke investering van rijk en provincies levert ,,duizenden banen' op voor de Flevopolder en het Noorden, zegt Commissaris Alders. De spoorlijn zal volgens hem een impuls zijn voor de economische groei in het noorden van Nederland.

Juist de ontvankelijkheid voor bestuurlijke lobby's als die van Alders brachten de commissie-Duivesteijn ertoe het ministerie van Verkeer en Waterstaat te bestempelen als ,,clièntele-departement' en een ,,partijdig, ambtelijk bolwerk'. Verantwoordelijk minister Peijs wierp die kwalificatie gisteren verre van zich. ,,Voor zover ik weet hebben alle actoren altijd naar eer en geweten gehandeld', zei ze, om vervolgens te vertellen dat er met haar aantreden juist een cultuuromslag op gang is gebracht. ,,Ook wij hebben natuurlijk geleerd van de Betuweroute en de HSL.' Zo wordt Rijkswaterstaat omgevormd van ,,een meewerkend opzichter naar een professionele opdrachtgever'.

In de Kamer is met veel enthousiasme gereageerd op de kritiek van Duivesteijn c.s. op de aanleg van de Zuiderzeelijn. Waar tot nu toe slechts de kleinere partijen (SP, GroenLinks, SGP, ChristenUnie en D66) zich tegen de lijn keerden, uiten nu ook Kamerleden van PvdA en VVD openlijk hun twijfels. Het CDA constateert dat de Zuiderzeelijn ,,geen onbeheersbaar project [mag] worden. Uit de analyse van de commissie blijkt dat het project nog tal van financiële risico's kent.'

Het enthousiasme van de Kamerleden over de kritiek van de commissie-Duivesteijn op de politieke besluitvorming rond grote infraprojecten, leidde binnen de commissie zelf tot bevreemding. In het rapport wordt de Kamer zelf immers niet gespaard. Het parlement heeft zelf ook flink wat steken laten vallen, stelt de commissie vast. Daar zijn de Kamerleden het van harte mee eens, zo blijkt uit de reacties. CDA'er Van Hijum: ,,De rol van de Tweede Kamer bij de besluitvorming over grote projecten moet versterkt worden. Daarnaast moet de informatievoorziening van kabinet en ambtenaren aan de Kamer verbeteren.' D66'er Van der Ham: ,,Wij zijn vooral tevreden over de aanbeveling om het recht van de Kamer op informatie te vergroten. Ook de aanbeveling voor een eigen onderzoeksbureau van de Kamer is een oude wens van D66.' De PvdA: ,,De aanbevelingen van commissie stijgen uit boven de beoordeling van individuele grote projecten. Ook wij willen een sterkere politieke sturing en controle.'

De kleine partijen verwijten de grote partijen dat zíj het zijn geweest die zich hebben laten knevelen door coalitiebelangen en regeerakkoorden. GroenLinks'er Duyvendak: ,,CDA, VVD en PvdA steunden slecht onderbouwde besluiten en blokkeerden stelselmatig de informatievraag van de kleinere partijen.

De achtereenvolgende ministers van Verkeer begingen politieke doodzonden door de Kamer onvolledig en onjuist te informeren.' SP-leider Marijnissen: ,,De kritische geluiden die de commissie-Duivesteijn nu uit, werden twee decennia lang door de regering en de belangrijkste Kamerfracties genegeerd. Er is totaal onverantwoord omgegaan met belastinggeld en het milieu, vooral vanwege partijpolitiek opportunisme.'

De commissie-Duivesteijn ziet een belangrijke rol weggelegd voor Kamerleden die hun rug recht houden en zich niet laten leiden door ,,strategisch monisme'. Of, zoals SGP-voorman Van der Vlies het zei: ,,De aanbevelingen van de commissie vormen bepaald geen wondermiddel om politieke debacles en financiële blunders rond grote projecten definitief te voorkomen. Het vergt Kamerleden met karakter die een onafhankelijke positie in durven te nemen, als het moet los van de dictatuur van het regeerakkoord.'

Rectificatie / Gerectificeerd

Zuiderzeelijn

In de illustratie bij het artikel Toekomst Zuiderzeelijn minder zonnig (16 december, pagina 3) staat Antwerpen vermeld. Het gaat om Brussel.