Niet alleen geloof bepaalt identiteit

De kritiek op moslima's die integratie niet ten koste willen laten gaan van hun religieuze en culturele achtergrond is niet terecht, vindt Esther Bavelaar.

Geachte zuster Tahir, ik ben blij dat iemand voor de verandering de intelligentie van gehoofddoekte meisjes eens op de juiste waarde schat, zoals jij onlangs deed in je Pietje Bell lezing (NRC Handelsblad, 26 november). Het is alleen jammer dat je de sociale overlevingsmechanismen die jij beschrijft, eerst afdoet als gewiekst opportunisme om dit vervolgens te gebruiken als rechtvaardiging om deze moslima's grondwettelijke rechten (zoals de vrijheid van godsdienstbeoefening) af te nemen. Als advocate voor de mensenrechten zou je toch beter moeten weten.

De liberale waarden en keuzevrijheid die jij zelf zo gretig aanpakt, gelden kennelijk niet voor vrouwen die een socialisatie- en integratieproces verkiezen waarbij zij een middenweg betreden in plaats van hun religieuze en culturele achtergrond geheel te verwerpen. Jouw harde en neerbuigende kritiek op deze vrouwen is niet gerechtvaardigd.

Als de maatschappelijke emancipatie van jouw zusters je werkelijk aan het hart zou gaan, zou je er goed aan doen het deze vrouwen niet nog moeilijker te maken. Natuurlijk spelen moslima's uiteenlopende, en vaak tegenstrijdige, rollen in de verschillende maatschappelijke domeinen waarin ze zich begeven. Net als ieder sociaal wezen maken zij keuzes die hun een maximum aan bewegingsvrijheid en invloed verschaffen en sociale uitsluiting zo veel mogelijk beperken.

Dit is niet hypocriet maar menselijk, en ik durf met stelligheid te beweren dat veel van jouw levenskeuzes, bewust of onbewust, zijn ingegeven door precies dezelfde overwegingen. Het enige verschil is dat jij de autonomie van een moderne, seculiere en Westerse samenleving prefereert boven een uitgesproken religieuze identiteit, terwijl jouw gehoofddoekte zusters de nadruk leggen op de veiligheid en geborgenheid van een religieuze en culturele gemeenschap. Ik vraag je, mijn zuster, is deze vrijheid om te mogen kiezen voor de levensovertuiging die het beste bij ons past, zonder bang te hoeven zijn voor maatschappelijke uitsluiting, niet een van de meeste waardevolle verdiensten van de democratische rechtsstaat?

Ik vraag me af waar jij je bedekte zusters nou precies van beschuldigt. Zou het kunnen dat jij je persoonlijk bedreigd voelt door vrouwen die weigeren zich te voegen naar de vooroordelen van een dominante meerderheid? Jij en ik weten allebei heel goed dat de identiteit van een jonge vrouw niet alleen wordt bepaald door haar geloof, noch is dit geloof het enige referentiekader voor haar gedrag in de openbare ruimte. Zo'n generalisatie van het menselijke karakter verwacht ik van rigide religieuze geleerden of rechtse extremisten, maar stelt mij zeer teleur van de kant van een ontwikkelde vrouw als jij.

Het lijdt geen twijfel dat veel jonge vrouwen moeite hebben met de tegenstrijdige normen en waarden waarmee zij in het dagelijks leven geconfronteerd worden. De manier waarop jonge vrouwen een compromis proberen te sluiten tussen deze twee werelden, doet echter niets af aan de waarde van hun geloof, noch ontkent het de seculiere realiteit waarin zij leven of keurt het die af. Sterker, het illustreert de flexibiliteit waarmee jonge moslimvrouwen omgaan met culturele tegenstrijdigheden en de creativiteit waarmee zij naar persoonlijke oplossingen zoeken. Denk je niet dat het beter is om meer begrip te tonen voor de complexe realiteit waarin deze meisjes opgroeien?

Het is niet aan mij, een overtuigde hoofddoekdraagster, om te oordelen over intenties waar ik geen weet van heb. Ik zou van jou graag hetzelfde willen vragen.

Esther Bavelaar is journalist en redacteur voor de afdeling Kunst en Cultuur van www.islamonline.net.