Dubbel bericht voor Turkije

Turkije doet het goed, maar het kan en moet nóg beter zijn best doen, vindt de Europese Unie.

En weer staat Europa aan de vooravond van een `historische' beslissing: al dan niet beginnen met onderhandelingen over het lidmaatschap van de Europese Unie van de republiek Turkije.

Turkije is niet zomaar een land, maar een heel groot land. Een land met ook heel veel inwoners. Een land bovendien waarvan de bevolking in overwegende mate uit moslims bestaat. En een land, ten slotte, dat ook nog eens heel ver weg ligt: met Turkije zullen de grenzen van Europa opschuiven naar landen als Irak, Iran, Syrië en Azerbajdzjan.

Turkije als toekomstig lid van de steeds maar uitdijende Europese `familie': het is ,,de grootste uitdaging voor de Europese Unie sinds de val van de Muur'', aldus de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer. Het betreft een unieke, even veelbesproken als omstreden, uitbreiding.

En toch moet het wel heel gek lopen willen de regeringsleiders van de huidige lidstaten tijdens hun tweedaagse top, die vanavond in Brussel onder voorzitterschap van de Nederlandse premier Jan-Peter Balkenende begint, niet besluiten dat de toetredingsonderhandelingen met kandidaat Turkije in de tweede helft van volgend jaar kunnen worden geopend. Dat is dan ook niet zozeer het punt. Veel moeilijker zullen zij het hebben met het vervolg op die mededeling: wanneer precies en onder welke condities moeten die onderhandelingen plaatsvinden?

Het groene licht voor Turkije wordt hoe dan ook een zeer voorwaardelijk groen licht. Allereerst zal Turkije tot een vorm van erkening van Cyprus moeten overgaan. Vervolgens hebben de regeringsleiders een dubbele boodschap aan de Turken: aan de ene kant is er veel waardering voor de hervormingen die de afgelopen jaren zijn doorgevoerd.

Van diverse kanten is de afgelopen tijd opgemerkt dat onder leiding van de Turkse premier Recep Tayyip Erdogan sinds november 2002 meer is verbeterd op het terrein van democratie, mensenrechten en rechtsstaat dan de veertig jaar ervoor.

Maar het kan en móét nog veel beter, is het tweede deel van de boodschap. De Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Unie zal dan ook jaarlijks rapporteren over de ontwikkelingen in het land. Mocht er sprake zijn een serieuze schending van mensenrechten, democratie of de rechtsstaat, dan kunnen de onderhandelingen over het lidmaatschap worden stopgezet.

[vervolg TURKIJE: pagina 5]

TURKIJE

'Veiligheidsklep'

[vervolg van pagina 1]

Ondanks deze `noodremprocedure' zou de christen-democratische Oostenrijkse premier Schüssel vastgelegd willen zien dat de onderhandelingen voor Turkije niet per se tot een volledig lidmaatschap hoeven te leiden. Hij vindt een bevoorrecht partnerschap voldoende en vertolkt het standpunt van veel van zijn Europese partijgenoten. Maar volgens premier en EU-voorzitter Balkenende is dit uitgesloten: de regels van het spel kunnen niet tijdens de wedstrijd veranderen.

Het probleem zou voorlopig kunnen worden opgelost door het einddoel van de onderhandelingen met Turkije in het midden te laten. Alleen hebben de Turken al laten weten hiermee geen genoegen te nemen. Zij eisen het volwaardig lidmaatschap. Een slimme taalkundige formulering waarin de tegenstanders van het lidmaatschap kunnen lezen dat ook andere samenwerkingsmogelijkheden met Turkije mogelijk zijn, moet uitkomst bieden.

Rest de vraag: wanneer wordt Turkije daadwerkelijk lid? Algemeen is de verwachting dat de onderhandelingen tien tot vijftien jaar in beslag zullen nemen. Dat is dan ook voor veel van de regeringsleiders de échte veiligheidsklep. In zo'n lange tijd kan nog heel veel gebeuren.

TURKIJE: pagina 5

GOUDEN REGELS: pagina 9