Een hypotheek van Drees

Het is voor verreweg de meeste mensen niet iets om erg opgewonden over te raken, maar als de trend nog even zo doorgaat voltrekt zich op de kapitaalmarkt een unieke gebeurtenis. De effectieve rente op tienjaars staatsleningen bedroeg vanmorgen 3,57 procent. Dat is extreem laag. Enkel anderhalf jaar geleden was deze rentevoet korte tijd lager, met 3,51 procent. Er hoeven nog maar zeven `basispunten' (honderdsten van procenten) af van de rente van 3,57 procent, en er wordt een modern laagterecord gevestigd voor de rente op staatsleningen.

Om in de geschiedenis een rente van een dergelijk niveau te vinden, moet je ver terug in de tijd. Begin jaren negentig? Vergeet het. Begin jaren zeventig dan? Ook mis. Het tijdperk waarin de langetermijnrente voor het laatst zo laag was als nu, moet worden gezocht vóór 1960. Destijds werden de statistieken over de financiële markten nog niet zo gedetailleerd bijgehouden als nu. De overheid leende vrijwel exclusief binnenlands, en liquide verhandelde staatsleningen waren zeldzaam. Van voor 1960 zijn er wel gegevens over de `vijf langst lopende staatsleningen' waarvan de effectieve rente in 1955 4 procent bedroeg. Gezien de rentecurve van destijds zal de tienjaarsrente daar niet veel van hebben afgeweken.

Zo zit Nederland nu met een langetermijnrente uit de tijden van Drees: de geleide loonpolitiek die de loonvorming en daarmee ook de inflatie voor een afzienbare tijd in toom hield. Toen een lage rente, net als geluk, nog heel gewoon was.

Is dat goed nieuws? Voor de huizenmarkt wel. De woningmarkt houdt zich nu al jaren verrassend goed, gezien de economische omstandigheden. Kwalitatieve schaarste van huizen helpt daarbij, maar de laag blijvende rente zeker ook. De hypotheekrente, die via de interbancaire `swaprente' nauw luistert naar de rente op staatsobligaties, kan zelfs nog wel wat naar beneden. Er zit altijd enige traagheid in de reactie van banken en andere hypotheeknemers, maar als het lage niveau van nu nog even blijft, dan kan de rente op langlopende hypotheken nog wel 0,2 procentpunt omlaag.

Dat geeft reden tot blijdschap, maar de oorzaak van de lage rente geeft die veel minder. Gangbaar bij economisch herstel is dat de rente oploopt. Beleggers anticiperen daarmee op een hogere economische activiteit en daarmee een opwaartse druk op de inflatie. Dat dit nu niet het geval is, kan liggen aan de sterke euro. Het kan ook, daarmee voor een deel samenhangend, liggen aan een in de markt ingebouwde verwachting dat het `herstel' van de economie niet zo hard gaat als gehoopt.