Hoe de Bij haar verjaardag vierde

Zelfs de Amerikaanse schrijfster Donna Tartt gaf gisteren acte de présence op het jubileum van De Bezige Bij. Een avond met friet, champagne en optredens.

,,Ze lonkt en niemand kan haar weerstaan'' dichtte Gerrit Komrij (60 jaar, ex-Arbeiderspers) gisteravond op de jubileumavond van De Bezige Bij (60). De voormalige verzetsuitgeverij, die op 12 december 1944 officieel per notariële akte werd opgericht, vierde feest in de Amsterdamse Stadsschouwburg, en het leek wel of de hele literaire wereld acte de présence gaf. Veertien schrijvers en dichters – sommigen al decennia bij de Bij, anderen net overgestapt van elders – traden op tijdens een door de Stichting Behoud de Begeerte georganiseerd programma. De overigen gaven zich daarna over aan de `beschaafde liederlijkheid' waartoe directeur Robbert Ammerlaan had opgeroepen. Zelfs de Amerikaanse schrijfster Donna Tartt (ex-Anthos) had haar eigen vliegticket betaald om aanwezig te zijn.

,,Het Boekenbal Twee,'' noemde Joost Zwagerman (gelegenheidsauteur van de Bezige Bij) de avond, om daar meteen aan toe te voegen dat hij tijdens de jaarlijkse opening van de Boekenweek nog nooit zo'n sterk literair programma had gezien. De avond was begonnen met Harry Mulisch, die met enkele fragmenten uit De aanslag de oorlogssfeer schetste waarin De Bezige Bij ontstaan was. Na een toespraak van Ammerlaan, waarin eer werd bewezen aan zijn grote voorganger Geert Lubberhuizen (1916-1984), zingzegde het Amsterdams Kamerkoor Jan Camperts gedicht De Achttien Dooden, de eerste, clandestiene uitgave van De Bezige Bij. Vervolgens werd er voorgedragen door acht dichters, onder wie Hugo Claus en de jonge aanwinsten Hagar Peeters (ex-Podium) en Mustafa Stitou (ex-Vassallucci). Kees van Kooten verblijdde de veertigplussers met zijn typering van de taalkundige Dr Kipping; Erwin Mortier (ex-Cossee) hield het midden tussen proza en poëzie; en Donna Tartt las bij wijze van greatest hit de openingspassage uit The Secret History voor.

Remco Campert trad niet op, wijs geworden door de flauwval die hij maakte tijdens de viering van zijn eigen verjaardag, jongstleden september; Jan Wolkers en Marten Toonder konden helemaal niet komen. Maar zij waren alledrie te zien in een voorproefje van de Bezige Bij-documentaire die op 22 december door de NPS wordt uitgezonden. ,,Je hebt uitgeverijen met makke schapen en uitgeverijen met wilde beesten,'' zei Wolkers, en het was duidelijk waartoe hij De Bezige Bij rekende. Mulisch had net daarvoor de uitgeverij in de jaren vijftig de ,,zandbak'' van Lubberhuizen genoemd, tot hilariteit van het publiek, dat meteen beelden te zien kreeg van de knutselboeken en handboeken-voor-jongens waarmee De Bezige Bij ooit geld verdiende.

Het mooi vormgegeven en weloverwogen literaire programma behelsde verder een door saxofonen begeleid in memoriam van alle grote doden uit de Bij-geschiedenis, en eindigde met een optreden van een auteur die in de luiers lag toen de stichtingsakte van De Bezige Bij werd gepasseerd: J.A. Deelder. Als een soort eenmansspreekkoor veegde hij minutenlang de vloer aan met alle dingen die ,,op de mestvaalt van de geschiedenis niet misstaan'' – van damesdichters, kijkcijfers en pannenkoekenhuisjes tot eters van kreeft en ,,niet te vergeten George Bush.'' Waarna het grote circuleren in de foyers en gangen van de Stadsschouwburg begon. Met in de hand een glas champagne of een zakje friet met het Bij-logo (of allebei) namen de duizend-en-enige gasten, onder wie Leon de Winter, Jessica Durlacher, Marga Minco (ex-Bert Bakker), Yasmine Allas (ex-De Geus), Ramsey Nasr en Kees van Beijnum (ex-Nijgh & Van Ditmar), het afgelopen literaire jaar door.

Charlotte Mutsaers, die twee weken geleden het veelgeplaagde Meulenhoff verliet, toonde zich blij dat ze nu deel uitmaakt van een ,,lieve en scherpe'' uitgeverij: ,,Maar de uitnodiging voor dit feest had ik al binnen, dus dat is heus niet de reden dat ik het heb gedaan.'' Simon Vinkenoog, hulpdichter des vaderlands, relativeerde de problemen rondom de verkiezingen voor de nieuwe Dichter des Vaderlands: ,,Ach, zo'n beveiligingsfoutje op de site, daar hoeven we toch geen polemieken over te voeren. Ik heb zelf pas en half jaar een computer, dus ik kan me er alles bij voorstellen.'' En Donna Tartt, van wie De Bezige Bij onlangs vol trots een nieuwe roman aankondigde die traditiegetrouw eerst in Nederland zal verschijnen, temperde de verwachtingen van haar lezers: ,,Heeft The Busy Bee gezegd dat mijn derde roman over vijf jaar zal verschijnen? Ik ben goed op weg, maar dát lijkt me een optimistische schatting.''