DE PVDA-LEIDER IS VAAK ONZICHTBAAR... ...MAAR SOMS IS DAT ONGEWILD

Wouter Bos ontwikkelt langzamerhand een solide reputatie als absente oppositieleider. Sinds de succesrijke verkiezingen in januari 2003 moet de PvdA-leider zich vaak verdedigen tegen kritiek dat hij te weinig zichtbaar is in de Tweede Kamer.

Wel valt hij regelmatig op met media-optredens op de grens van showbizz. Bos die vertelt over zijn ervaringen als dj in de nacht, Bos als verkoper van zijn voorganger Drees in de tv-show `De grootste Nederlander', Bos over de popmuziek waarmee hij erin slaagt saaie Kamerdebatten door te komen.

Wat volgt is voorspelbaar. Rond het jaarlijkse partijcongres is er altijd wel een tv-programma of krant die enige – meestal oudgediende – PvdA'ers aan het woord laat over Bos' onzichtbaarheid als politiek leider. Ministers uit voorbije tijdperken als Tineke Netelenbos of Bram Peper hebben Bos al lang afgeschreven als sociaal-democratische voorman.

Dit jaar mengde zich, via in het actualiteitenprogramma Netwerk, ook een moderne PvdA'er in het publieke koor der critici: ook de Tilburgse wethouder Jan Hamming mist Bos als politiek leider. Dit weekeinde had het PvdA-congres in Delft Bos de gelegenheid moeten bieden de kritiek te weerleggen. Er stonden zaken op de agenda waarmee hij de partij weer een beetje meer de zijne had willen maken. Zo zou er, naast een iets steviger standpunt over integratie, een nieuw beginselprogramma worden aangenomen. Daarin wordt, met het persoonlijk label van Bos eraan, oude ideologische ballast verruild voor een neutraler streven naar eerlijk delen.

Maar soms kan Bos even niets doen aan zijn onzichtbaarheid. Dit weekeinde ging in Delft de bijzetting van Prins Bernhard voor. De PvdA komt nu eind januari.

Maar de vraag wat Bos wil wordt natuurlijk niet alleen op een partijcongres beantwoord. In het geval van Bos misschien wel juist niet. Het congres staat precies voor waar Bos van af wil. Hij gelooft niet in een partij die drijft op geharnaste nomenklatura. Mensen vertrouwen een leider, vindt hij, geen programma. Wouter Bos is `personalist', van de PvdA-van-Wouter-Bos. Hij is dan ook niet gekozen op een congres, maar via een ledenreferendum, waarin de zwijgende, niet-actieve leden een zware stem kunnen laten gelden.

Binnen de partij en de PvdA-fractie in de Kamer geeft dat Bos een ongekend sterke positie. Maar het leidt ook tot een – vooralsnog onzichtbaar gehouden - veenbrand onder PvdA'ers die gehecht zijn aan de klassieke sociaal-democratische ledenpartij. Het belangrijkste medium waardoor daarvan af en toe iets voelbaar is, is wederom een oudgediende, nu in de Kamerfractie: Klaas de Vries.

Aanvankelijk fungeerde de routinier, die in de Kamer debuteerde onder Den Uyl en meeregeerde onder Kok, als trouwe adjudant van Bos in de fractie. Inmiddels moet De Vries kennelijk niets meer hebben van Bos. Op zijn persoonlijke weblog rekende hij twee weken geleden af met de leiding-nieuwe-stijl. De Vries had met instemming het VVD-congres gevolgd waarop fractieleider Van Aartsen trachtte VVD-leider te worden, zo bleek: ,,Niet onverstandig van de VVD om eens rustig over de implicaties van leiderschap te denken.'' De Vries zelf verloor eind 2002 als kandidaat-lijsttrekker in het ledenreferendum van Bos. Nu schrijft hij over de opzet van die interne partijverkiezing: ,,Dat is in de PvdA indertijd wat haastig gegaan. Een politieke partij is van zijn leden, niet van zijn leider. Ik houd niet zo van dat personalisme.''

Houdt de rest van de PvdA-fractie daar wel van? Ze zeggen het niet. Opvallend is dat Bos er niet altijd in slaagt zijn fractie mee te krijgen. Zo ging hij zover zijn lot te verbinden aan instemming van de PvdA met een grondwetswijziging om de direct gekozen burgemeester mogelijk te maken. Soms moet Bos zichzelf bijsturen als hij onverhoeds wat al te eigenmachtig is. Zo negeerde hij in een Kamerdebat over godslastering onverwachts bijna zijn fractie, die over dit onderwerp geen scherpslijperij wilde. Kort daarna leverde hij onverhoeds kritiek op de Amsterdamse burgemeester Cohen. De week erna verscheen Bos in Amsterdam om uit de leggen dat Cohen nog altijd een ,,fantastische premierskandidaat'' zou zijn. Dat gevoel leeft overigens breder in zijn partij. Sommige PvdA'ers dromen stilletjes dat Cohen nog aankondigt het tegen Bos op te nemen bij het volgende ledenreferendum over het leiderschap. (RM)

De Tweede Kamer behandelt deze week de begroting van Algemene Zaken, de wet zorgtoeslag, de najaarsnota,een wijziging van de arbo-wet en de Europese top.