`Beatrix moet archief openen'

Er moet meer duidelijkheid komen over wie om welke reden toegang krijgt tot het Koninklijk Huisarchief. Dit stelt Tweede-Kamerlid E. Kalsbeek (PvdA) morgen bij de behandeling van de begroting van Algemene Zaken. Kalsbeek: ,,De huidige openstelling is willekeurig, ik wil dat de premier criteria ontwikkelt die duidelijk maken waarom stukken wel of niet openbaar zijn.''

Historicus L. Giebels steunt het PvdA-verzoek: ,,Beatrix beschouwt het Koninklijk Huisarchief als privé-archief, maar het wordt betaald met overheidsgeld. De koningin heeft moeite met het gelijkheidsbeginsel in onze rechtsstaat.'' Tot nu toe kreeg alleen Wilhelmina-biograaf Fasseur toegang tot het archief.

Met het overlijden van prins Bernhard is de archiefkwestie weer actueel. Een aantal tot nu toe gesloten stukken uit particuliere archieven, onder meer van oud-premier P.S. Gerbrandy en Drees-vertrouweling C.L.W. Fock, zijn morgen vanaf 9.00 uur in te zien in het Nationaal Archief in Den Haag. Het archief verwacht circa twintig belangstellenden.

Historici zijn nieuwsgierig naar deze stukken omdat ze mogelijk nieuwe informatie bevatten over de Hofmans-affaire, genoemd naar gebedsgenezeres Greet Hofmans. Haar aanwezigheid op Paleis Soestdijk in de eerste helft van de jaren vijftig veroorzaakte een huwelijkscrisis tussen Juliana en Bernhard. Een constitutionele crisis werd voorkomen door tussenkomst van het driemanschap Beel, Tjarda van Starkenborch Stachouwer en Gerbrandy. Het rapport-Beel werd in 1956 voor een periode van honderd jaar verzegeld, en zal dus pas in 2056 openbaar worden. Het rapport bevindt zich in het Koninklijk Huisarchief, maar naar verwachting bevatten de archieven-Gerbrandy en -Fock interessante verwijzingen of concepten.

Beel-biograaf Giebels probeert al sinds 1993 inzage te krijgen in de stukken die nu openbaar worden en procedeerde tot aan de Raad van State. Giebels: ,,Van het rapport zelf verwacht ik niet zoveel, de wollige taal van Beel kennende. Ik ben nieuwsgieriger naar de stukken die eraan ten grondslag liggen. Daarin staat wie er ondervraagd zijn, waarschijnlijk ook de toen 18-jarige Beatrix.''

Volgens journalist H. van Wijnen wilde Bernhard het rapport-Beel begin dit jaar, na publicatie van een open brief in de Volkskrant, openbaar maken, maar heeft Beatrix dit verhinderd. Hij sluit niet uit dat het rapport-Beel morgen plotseling wordt vrijgegeven. De RVD wil hier niets over zeggen.

UITVAART: pagina 7