Wat kost de ouderwetse oppas?

In 2005 verandert de financiering van de kinderopvang ingrijpend. Veel ouders zijn zo geschrokken van de tarieven dat ze op zoek gaan naar alternatieve opvang. Een oppas aan huis bijvoorbeeld. Of een au pair. Maar is dat nou echt goedkoper?

`Op jaarbasis betalen wij ongeveer 13.000 euro. Dat is bijna 1.100 euro per maand. Toch wel een bedrag waar je van schrikt'', zegt Pieter Roeloffs. Hij en zijn vrouw werken allebei vier dagen per week. Hun drie kinderen van 4, 8 en 10 jaar gaan elke maandag, dinsdag en donderdag na schooltijd naar de buitenschoolse opvang. Met ingang van 1 januari 2005 moet Roeloffs de factuur van de kinderopvang zelf betalen. ,,Gelukkig krijgen mijn vrouw en ik een groot deel van die 1.100 euro terug van onze werkgevers'', zegt hij. ,,Daarnaast betaalt de overheid mee.''

Roeloffs heeft berekend dat de buitenschoolse opvang voor alle drie de kinderen hem uiteindelijk ongeveer 400 euro per maand gaat kosten. Zijn eigen werkgever en die van zijn vrouw betalen elk een zesde van de kosten. De bijdrage van de rijksoverheid, die uitgekeerd wordt door de belastingdienst, hangt af van het gezinsinkomen en van het aantal kinderen. Met een bovenmodaal gezinsinkomen ontvangt Roeloffs nog geen 2 procent van de kosten van de opvang van één kind. Maar van de opvangkosten voor zijn tweede en derde kind betaalt het rijk ruim 47 procent per kind. In de praktijk betekent dat dat de rijksbijdrage ongeveer een derde van de totale opvangkosten bedraagt.

De werkgeversbijdrage in de kinderopvang is vrijwillig. Als de werkgever van een van de ouders niet wil meebetalen aan kinderopvang, mag de werkgever van de andere ouder belastingvrij een derde van de kosten vergoeden in plaats van een zesde. Volgens recent onderzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid valt 81 procent van de werknemers onder een CAO waarin afspraken zijn gemaakt over de kosten van kinderopvang. Twee jaar geleden was dit nog 76 procent.

Dit betekent niet dat al die werkgevers een derde of een zesde van de kosten vergoeden. Sommige werkgevers reserveren jaarlijks een vast bedrag voor kinderopvang. Als dit bedrag niet toereikend is, krijgen alle personeelsleden een lagere vergoeding of krijgen sommigen niets. Als werkgevers niet of te weinig meebetalen aan kinderopvang, komen werknemers in aanmerking voor een aanvullende bijdrage van het rijk.

Net als de gewone rijksbijdrage is ook de aanvullende bijdrage afhankelijk van het gezinsinkomen en het aantal kinderen. De aanvullende bijdrage wordt afgebouwd. Met ingang van 2009 krijgen ouders met een gezinsinkomen vanaf 45.000 euro per jaar geen aanvullende bijdrage meer. ,,Het is een ingewikkelde regeling waar veel administratieve handelingen aan te pas komen'', zegt Roeloffs. ,,Als ambtenaar ben ik gewend aan een papierwinkel, maar zelfs ik vind dit een worsteling.''

Ouders klagen over de administratieve rompslomp die de nieuwe regeling met zich meebrengt, maar ze zijn vooral bang dat de opvang van hun kinderen in het nieuwe jaar een stuk duurder wordt. ,,Die angst is niet terecht'', zegt Gjalt Jellesma, directeur van Boink, de belangenorganisatie van ouders in de kinderopvang. ,,Veel mensen schrikken als ze de tarieven van kinderdagverblijven zien, maar wat ze werkelijk betalen hangt af van hun inkomen.'' Volgens Jellesma moet de meerderheid van de ouders netto rekenen op 2 tot 4 euro per kind per uur en zijn ouders met een laag inkomen nog geen 20 cent per uur kwijt. ,,Daar vind je in het zwarte circuit echt geen oppas voor.''

Toch zijn er heel wat ouders die gebruikmaken van de ouderwetse oppas. De contacten komen tot stand via mini-advertenties in huis-aan-huisbladen en het prikbord van de supermarkt. Wat een oppas per uur kost, hangt erg af van de regio. In de Randstad is een oppas duurder dan in het oosten. Ook hangt het tarief af van de afspraken met de oppas. Zorgt de oppas alleen voor de kinderen, of doet ze ook licht huishoudelijk werk? Volgens het Nibud is 3,30 euro per uur een redelijk basisbedrag bij één kind. Bij twee kinderen adviseert het Nibud minimaal 4,50 euro per uur en bij drie kinderen 5,60 euro. Bij dit soort informele opvang keert het rijk geen tegemoetkoming uit en de ouders kunnen de kosten ook niet van de belasting aftrekken.

Een eventuele bijdrage van de werkgever zet weinig zoden aan de dijk, want de fiscus beschouwt zo'n bijdrage als loon waarover belasting betaald moet worden. De werkgever mag alleen een onbelaste bijdrage betalen als de kinderopvang officieel erkend is door de gemeente. ,,Het hangt af van het aantal kinderen en vooral van het inkomen van de ouders, maar vaak is een officieuze oppas duurder dan professionele opvang, omdat ouders de officieuze oppas helemaal zelf moeten betalen'', zegt Marcel Warnaar, onderzoeker bij het Nibud. ,,Een ander nadeel is dat je geen kwaliteitsgarantie hebt.''

Die kwaliteitsgarantie is er wel bij de oppas die via een erkend bemiddelingsbureau werkt. Dan komen de ouders bovendien in aanmerking voor een onbelaste werkgeversbijdrage en een tegemoetkoming van het rijk, net als bij de opvang in een dagverblijf. Humanitas, een van de grotere organisaties die zich hiermee bezighoudt, rekent 7,87 euro per uur voor de oppas aan huis, ongeacht het aantal kinderen. Voor ouders met één kind is dit een dure oplossing, maar als er meer kinderen zijn, is de oppas aan huis al gauw goedkoper dan het dagverblijf. Humanitas bemiddelt ook bij gastouderopvang. In dit geval gaan de kinderen naar het huis van de oppas. Voor opvang van 0- tot 4-jarigen gaat Humanitas uit van 3,15 euro per uur. Voor het tweede jonge kind uit hetzelfde gezin is het tarief 2,13 euro. Bij schoolgaande kinderen ligt het tarief op 3,55 euro per uur per kind. Gastouderopvang via een erkende instelling is in veel gevallen financieel de gunstigste oplossing.

Een andere populaire oplossing is de au pair. Volgens Esther Terpstra, programmamanager bij Travel Active, een groot au-pairbemiddelingsbureau, is de vraag naar au pairs groter dan ooit. ,,Als je een slaapkamer over hebt van minimaal 3 bij 3 meter kun je aan een au pair gaan denken.'' Au pairs komen uit het buitenland en blijven een jaar. Het gastgezin betaalt mee aan de reiskosten. ,,Een retourtje Polen met de bus kost 150 euro, maar een retour vliegticket Zuid-Afrika kost 800 euro, dus het maakt nogal wat uit waar de au pair vandaan komt'', zegt Terpstra. ,,Maar je kunt erop rekenen dat een au pair gemiddeld 500 euro per maand kost. Dat is de tegemoetkoming in de reiskosten, de bemiddelingskosten voor het bureau, een WA- en ziektekostenverzekering en de maandelijkse vergoeding van 300 euro voor de au pair.''

Een au pair mag maximaal 30 uur per week voor de kinderen zorgen. Op basis van 120 uur per maand komt dat neer op ruim 4 euro per uur. Waarschijnlijk zelfs meer, want 500 euro per maand lijkt een rooskleurige schatting. De bemiddelingskosten (omgerekend 50 euro per maand), de verzekeringspremie (40 euro), het inschrijfgeld (omgerekend bijna 10 euro per maand) en de vergoeding van 300 euro zijn bij elkaar al 400 euro. Met kost en inwoning is amper rekening gehouden, terwijl de au pair alle maaltijden in het gastgezin gebruikt, tv kijkt op haar verwarmde en verlichte kamer en haar was in de machine stopt. Omdat ouders met een au pair bovendien niet in aanmerking komen voor tegemoetkoming van het rijk en evenmin voor een onbelaste werkgeversbijdrage, is de au pair een dure oplossing. ,,Maar wel de meest flexibele oplossing die er is'', volgens Terpstra, ,,want de oppas woont bij je.''