Vergeten schaker

Tijdens het toernooi in Semmering-Baden in 1937 schreef de Letse schaker Vladimir Petrov een brief aan zijn vrouw waarin hij haar smeekte om over te komen. Door haar afwezigheid had hij al twee punten onnodig verloren, wat neerkwam op een verlies van 2x30 lati puntengeld, precies het geld dat nodig was voor de reis van zijn vrouw. Leen het reisgeld, schreef Petrov, en daarna vertelde hij dat hij in het casino 70 lati had verloren. Zo leren we iets over de koopkracht van het puntengeld in een toptoernooi in 1937 en ook iets over de goede verhouding tussen Petrov en zijn vrouw.

De brief wordt geciteerd in een pas verschenen boekje Vladimirs Petrovs, A chessplayer's story from greatness to the Gulags. De auteur Andris Fride gebruikt de Letse vorm van de voor- en achternaam, met een s aan het eind, omdat hij vindt dat Petrovs de echte naam is, die ten onrechte tot Petrov gerussificeerd werd. Fride is een nationalist, die aan het eind van zijn boek moppert over de moderne mensenrechten die verhinderen dat de Russen Letland uitgegooid worden.

De historie van Letland geeft ook wel aanleiding tot nationalisme. Petrovs laatste optreden voor het onafhankelijke Letland was op de olympiade in Buenos Aires in 1939, waar hij de mooie score van +8 =11 -0 behaalde, met tegenstanders als Aljechin, Keres en Capablanca.

Tijdens het toernooi brak in Europa de oorlog uit. De avontuurlijke terugreis naar Letland duurde vijf weken, maar het team kwam behouden aan. In een interview kon Petrov vertellen dat het publiek in Buenos Aires zo enthousiast was, dat het af en toe met brandspuiten tot bedaren moest worden gebracht. In 1940 viel de Sovjet-Unie de Baltische staten binnen. Petrov werd een sovjetschaker en moest in de gelijkgeschakelde Letse pers de aanvallen verduren die gebruikelijk waren tegenover mensen waarvan de communistische loyaliteit niet voor honderd procent zeker was.

In 1941, terwijl Petrov een toernooi in Rusland speelde, werd zijn land door Duitsland veroverd. Petrov wilde naar huis, waar zijn vrouw en zijn dochter waren, maar dat kon niet meer. Noodgedwongen bleef hij in Rusland toernooien spelen, het laatst in Sverdlovsk 1942. Toen werd hij gearresteerd en er werd niets meer van hem vernomen.

Na de oorlog reisde zijn vrouw naar Siberië om duidelijkheid over het lot van haar man te krijgen en ze bleef daar zelfs tien jaar wonen. Pas in 1989, in de tijd van Gorbatsjovs perestroïka, werd haar meegedeeld dat Vladimir in 1943 in een kamp aan longontsteking en ondervoeding was overleden. Hij was in 1942 gearresteerd om een opmerking over de slechte levensomstandigheden in Letland na de inval van de Sovjet-Unie in 1940. In 1989 werd hij gerehabiliteerd, zoals dat toen genoemd werd.

Doordat in de Sovjet-Unie een halve eeuw niet over Petrov geschreven mocht worden, is er min of meer vergeten hoe sterk hij was. Zijn beste toernooi was Kemeri 1937, dat hij won samen met Flohr en Reshevsky, boven Aljechin, Keres en Fine.

Wit Petrov-zwart Fine, Kemeri 1937

1.e2-e4 Pg8-f6 2. e4-e5 Pf6-d5 3. d2-d4 d7-d6 4. c2-c4 Pd5-b6 5. f2-f4 d6xe5 6. f4xe5 Pb8-c6 7. Lc1-e3 Lc8-f5 8. Pb1-c3 e7-e6 9. Pg1-f3 Pc6-b4 10. Ta1-c1 c7-c5 11. Lf1-e2 Lf8-e7 12. 0-0 0-0 13. a2-a3 c5xd4 14. Pf3xd4 Pb4-c6 15. Pd4xf5 e6xf5 16. Tf1xf5 g7-g6 17. Tf5-f1 Le7-g5 Zwart wil een stel lopers ruilen, maar wit laat dat niet toe en offert liever een kwaliteit. 18. Le3-c5 Tf8-e8 Zwart neemt het offer niet aan. Na 18...Lxc1 19. Dxc1 zou wit gevaarlijke aanval krijgen. 19. Dd1xd8 Ta8xd8 20. Tc1-d1 Td8-d2 21. Td1xd2 Lg5xd2 22. Lc5-d6 Ld2xc3 23. b2xc3 Pc6xe5 Een scherp eindspel. Wit heeft twee sterke lopers, maar zijn pionnen zijn zwak. 24. c4-c5 Pb6-d5 25. Tf1-c1 Te8-e6 26. Le2-f1 a7-a6 27. Tc1-b1 b7-b5 28. c5xb6 Een stukoffer dat bij correct spel tot remise had geleid. 28...Te6xd6 29. b6-b7 Pe5-c6 30. c3-c4 Weer de scherpste zet. Na 30. b8D+ zou het remise zijn geworden. 30...Pd5-e3 31. Tb1-b6

MmMmMmlm

mGmMmgmg

gDhdMmgm

mMmMmMmM

MmGmMmMm

AMmMbMmM

MmMmMmGA

mMmMmIFM

Dreigt 32. Txc6 of 32. b8D+, maar zwart kan zich nog net verdedigen. 31...Td6-d1 Dreigt mat. 32. Kg1-f2 Td1xf1+ 33. Kf2xe3 Pc6-b8 34. Tb6-d6 Tf1-e1+ 35. Ke3-d4 Met 35. Kf2 had wit met enige moeite remise kunnen maken. 35...Kg8-f8 Dit is een fatale fout. Euwe gaf indertijd de juiste verdediging aan: 35...Kg7 36. c5 Te7 37. c6 Pxc6 38. Txc6 Txb7 39. Txa6 Tb2 en het is zwart die goede winstkansen heeft. 36. Td6-d8+ Te1-e8 37. Td8-c8 Nu staat zwart machteloos. 37...Kf8-e7 38. Kd4-d5 Te8-d8+ 39. Tc8xd8 Ke7xd8 40. Kd5-d6 Zwart gaf op.