Producent Phil Spector heeft de popmuziek veranderd... maar heeft hij ook een in lingerie gehulde actrice vermoord?

Bernard Hulsman over de man van de `Wall of Sound' en hits als `To Know Him Is To Love Him', die donderdag voor de rechter met verschijnen.

Het was geen grote verrassing toen de legendarische popmuziek-producer Phil Spector op maandag 3 februari 2003 werd gearresteerd op verdenking van moord. Spector was al tientallen jaren berucht om zijn gezwaai met pistolen. Volgens een van de vele verhalen die in dit verband over hem de ronde deden, zou hij zelfs Stevie Wonder een pistool onder zijn neus hebben geduwd, toen de blinde soulzanger in een studio gebruik wilde maken van dezelfde technicus als Spector. Maar in de vroege morgen van de derde dag van februari 2003 bleef het niet bij gezwaai. In de gang van Spectors namaak-kasteeltje in Alhambra, een van de vele suburbs van Los Angeles, was de 40-jarige actrice Lana Clarkson door haar mond geschoten. Volgens Spector was het zelfmoord. Maar de openbaar aanklager van Los Angeles verdenkt Spector van moord op de in sexy lingerie gehulde actrice. Op 16 december begint in Los Angeles het proces tegen de 64-jarige Phil Spector, die op een borgtocht van één miljoen dollar werd vrijgelaten.

Spectors liefde voor vuurwapens is volgens zijn biograaf, de Britse journalist Richard Williams, terug te voeren op een gebeurtenis die zijn leven voorgoed zou veranderen. Op een avond in 1959 ging Spector kort voor een optreden naar de wc, schrijft Williams in Phil Spector. Out of his head. Daar werd hij belaagd door vier jongens die, nadat ze de deur van de wc op slot hadden gedaan, allemaal over hem heen urineerden. ,,Het was de schokkendste gebeurtenis in zijn leven'', vertelde Spectors vriend Paul Case hierover. ,,Hij zei tegen zichzelf: dit gebeurt me nooit meer.'' Vanaf dat moment zou Spector zich altijd omringen met lijfwachten en bijna altijd een pistool bij zich hebben.

BLIKSEMCARRIÈRE

Toen het wc-incident plaatsvond, hadden Phil Spector en zijn toenmalige groep, de Teddy Bears, net een Amerikaanse nummer 1-hit achter de rug met `To Know Is To Love Him'. Morbide genoeg was de titel van dit simpele liefdesliedje ontleend aan het grafschrift van zijn vader, de joodse immigrant Ben Spector die zelfmoord had gepleegd toen Phil negen jaar was. Drie jaar na de zelfmoord verhuisde Spector met zijn moeder en zus van New York naar Los Angeles.

`To Know Him Is To Love Him', gezongen door Annette Kleinbard, maar in elkaar gesleuteld door Phil Spector, was het begin van een bliksemcarrière. Weliswaar duurde het na zijn eerste nummer 1-hit even voor Spector weer tophits had, maar zes jaar later, toen hij pas 24 was, had hij tientallen hits geproduceerd. Arbeidsvitaminen als `I Love How You Love Me', `Da Doo Ron Ron' en `Be My Baby' maakten hem multimiljonair – op jonge leeftijd was hij al een uitgekookte zakenman.

Officieel staan deze nummers op naam van groepen als The Paris Sisters, The Crystals en The Ronettes, maar ze zijn in de eerste plaats van Phil Spector. Ze hebben alle drie het typische Spector-geluid: de Wall of Sound. Zijn geluidsmuur bouwde Spector niet in één keer op. De cd-box `Phil Spector: Back To Mono' uit 1991, waarop de meeste Spector-nummers zijn bijeengebracht, laat heel precies horen hoe de Spector in de loop van de jaren zestig zijn Wall of Sound creëerde door steeds meer instrumenten, stemmen en echo te gebruiken. Wijkt het bescheiden `To Know Is To Love Him' uit 1958 nog nauwelijks af van veel andere popmuziek uit die tijd, op nummers als `Paradise' (Ronettes) en `Stumble and Fall' (Darlene Love) vormen violen, blazers, slagwerk, gitaren, bellen, klokken, castagnettes en vele, vele andere instrumenten een in echo gedrenkt ondoordringbaar geluid. Niet toevallig heet het Spector-overzicht `back to mono': Spector hield niet van stereo met zijn gescheiden muziekkanalen. Muziek moest één geheel zijn dat ook uit een kleine transistorradio indrukwekkend klonk.

DE PERFECTE POPSONG

Het optrekken van de geluidsmuur was precies en tijdrovend werk. Spector gaf de muzikanten minutieuze aanwijzingen en liet hen één akkoord zo nodig honderd of tweehonderd keer overspelen. ,,Hij deed er twee dagen over om acht maten op te nemen'', vertelde slagwerker Earl Palmer bijvoorbeeld over het maken van `You've Lost That Lovin' Feeling', volgens sommige critici de perfecte popsong. ,,Vlak voor het tweede couplet wilde Phil dat het tempo hetzelfde bleef maar dat het klonk alsof het vertraagde. Ik was niet blij dat ik dat stukje moest spelen. Hij bleef maar schudden met zijn hoofd. `Nope. Nope. Nope.' Niet boos en niet gek, alleen maar ontevreden. [...] Elke slag moest iets later vallen dan waar hij normaliter zou komen, zo'n één-dertigste seconde. Maar omdat hij niet veel wist van muzieknotatie, kon hij het niet goed uitleggen. [...] Als Spector een genie was, dan school zijn genialiteit hierin: hij was geen organisator van noten, hij was een organisator van ideeën, van de elementen die een hit maken. ''

Veel van Spectors muziek klinkt, veertig jaar na dato, vooral vreemd. Een strijkorkest op volle sterkte is bijvoorbeeld ver weg, op de achtergrond, te horen, zang verdrinkt in orkestraal geweld, honderden castagnettes worden bespeeld door dronken Spanjaarden en Animal van de Muppet Show is de drummer van Spectors huisorkest. Maar de beste Spector-nummers worden zo weer hits als ze opnieuw worden uitgebracht, zoals `You've Lost That Lovin' Feelin' en `Unchained Melody' van de Righteous Brothers, nummers die eerst in 1965 de Nederlandse Top Tien haalden en vervolgens weer in respectievelijk 1988 en 1990.

De vaak gehoorde bewering dat Phil Spector de popmuziek veranderde is geen overdrijving. Niet zozeer omdat hij zoveel navolgers had – die had hij wel, maar dat duurde maar een paar jaar – alswel omdat hij het karakter van de popmuziek veranderde. Vóór Phil Spector was popmuziek een uitvoerende kunst van artiesten die in de studio even hun muziek lieten vastleggen door een producer die niet bekend was bij het grote publiek. Na Phil Spector was popmuziek een kunst die in de eerste plaats in een studio tot stand kwam (en live slechts een slap aftreksel hiervan was) en was de producer een scheppend kunstenaar die bijna net zo bekend was als musici.

Drummer Earl Palmer mocht dan nog twijfelen aan Spectors genialiteit, zelf deed Spector dat niet. De `first tycoon of teen', zoals Tom Wolfe hem in een artikel omschreef, noemde zijn nummers zonder enige ironie `little symphonies for kids': hij vond werkelijk dat zijn nummers van drie minuten te vergelijken waren met grote, klassieke symfonieën. Dit vindt hij nog steeds trouwens.

Zo overtuigd van zichzelf was Spector ook toen hij in 1966 met Ike en Tina Turner `River Deep Mountain High' maakte. Hij wist zeker dat het weer een wereldhit zou worden. Maar in Amerika bereikte de plaat geen hoge notering in de hitparades in Europa overigens wel. Diep geschokt trok Spector zich terug uit het muziekleven. Volgens geruchten leefde hij in de daaropvolgende jaren ergens in de woestijn buiten Los Angeles en kwam hij slechts een keer in de week op zijn motor naar de stad om geld op te halen op zijn kantoor.

BEATLES IN SPECTORSAUS

In 1970 wist John Lennon hem over te halen om de laatste Beatles-plaat, Let It Be, onder handen te nemen. Tot afgrijzen van Paul McCartney en de meeste critici die, naar een oud gebruik, hechten aan `eerlijkheid', doopte hij de rudimentaire Beatles-muziek in een vette Spectorsaus. Na het einde van de Beatles maakte hij vervolgens platen met de ex-Beatles John Lennon en George Harrison, die wel heel tevreden waren over Let It Be. Eind jaren zeventig produceerde Spector, heel vreemd, nog een elpee voor de New Yorkse punkgroep The Ramones. Het werd hun best verkochte plaat.

Maar de laatste dertig jaar heeft Phil Spector zijn leven vooral in ledigheid doorgebracht. Hij kwam alleen in het nieuws door persoonlijk leed en buitenissig gedrag. Zo moest zijn tweede vrouw Veronica `Ronnie' Bennett (van de Ronettes) altijd een Spectorpop naast zich hebben als ze in haar auto ging winkelen. Zijn huwelijk met haar hield dan ook geen stand. Met zijn derde vrouw, Janis Savala, kreeg hij een tweeling, waarvan de jongen in 1991 op negenjarige leeftijd overleed aan leukemie. Ook Savala ging ten slotte bij hem weg. Hierna zou Spector volgens verhalen leven als een kluizenaar en zijn dagen slijten in een verduisterd huis, luisterend naar een juke box met alleen zijn eigen platen. Het zeldzame bezoek sloot hij op of joeg het de stuipen op het lijf met gezwaai met pistolen en bedreigingen. De paar keer dat hij zich in openbaar vertoonde, was hij meestal dronken.

Maar in het begin van de 21ste eeuw leek het juist weer beter te gaan met Phil Spector. Hij dook weer op in het uitgaansleven van Los Angeles en werd gesignaleerd met Nancy Sinatra, die plannen had voor een nieuwe cd. Via zijn dochter kwam hij in contact met de Britse popgroep Starsailor die hem in de arm wilde nemen als producer. Hij vloog zelfs naar Londen waar hij, voor het eerst in heel lange tijd, een interview gaf. Alles wees erop dat Phil Spector weer aan de slag zou gaan. Tot Lana Clarkson, die hij net had ontmoet, op maandag 3 februari 2003 badend in het bloed werd gevonden in de gang van zijn huis.