`Ik heb me gewoon laten intimideren'

Conservatief denker Bart Jan Spruyt koos juist ervoor in de media op de achtergrond te blijven. Nu is hij boos op minister Donner van Justitie. ,,Ik heb ook te horen gekregen een vergelijkbaar risico te lopen als Geert Wilders.''

Minister Donner van Justitie verkoopt ,,lulkoek'', zegt Bart Jan Spruyt, directeur van de Edmund Burkestichting, een conservatieve denktank. Want Donner suggereert dat bewaking door medestanders van Wilders gezien kan worden als statusverhogend.

Spruyt vindt deze suggestie zo schandalig dat hij nu wil uitleggen wat hij tot nu toe niet wilde vertellen: hij zegt te behoren tot de mensen in de omgeving van het Kamerlid Geert Wilders, die door de autoriteiten werden ontmoedigd om met Wilders in zee te gaan, omdat dat niet goed voor zijn eigen veiligheid zou zijn.

De Edmund Burkestichting hoort weliswaar niet bij de Groep Wilders, het is een denktank los van de partijen. Maar Spruyt denkt dat de Burkestichting ,,veel kan bijdragen aan de ideeënvorming'' van de nieuwe beweging van Wilders.

En Spruyt ,,sluit niet uit'' dat hij zelf over twee jaar de Burkestichting verlaat om als kandidaat-Tweede-Kamerlid op de lijst van Wilders te staan. ,,Dat is afhankelijk van hoe die beweging zich ontwikkelt.''

Maar de afgelopen maand sprak hij zich niet uit ten gunste van Wilders. ,,Ik had gekozen voor een laag profiel in de media. Ik was bang.''

Nu is hij boos, op minister Donner – en op zichzelf. ,,Ik heb me gewoon zwaar laten intimideren, ik ben weggedoken. Dat neem ik mezelf kwalijk. Nu ga ik naast Leon de Winter en Afshin Ellian staan en spreek me uit.''

Wat is u dan precies aangeraden?

,,Op de dag van de moord op Van Gogh heb ik laten bellen naar Binnenlandse Zaken. Daar zei men dat ik inderdaad een verhoogd risico liep. Ik heb toen zelf tien dagen bewaking ingehuurd. Daarna was het geld op, en er waren trouwens ook geen bedreigingen. Op 8 november heb ik nog een gesprek gehad op Binnenlandse Zaken. Een medewerker van de Nationaal Coördinator Bewaking en Beveiliging suggereerde me daar te overwegen voorlopig geen publieke uitspraken te doen ten gunste van Wilders. 's Avonds kwamen mensen van het KLPD bij mij thuis langs met dezelfde boodschap. `Het is geen leuk leven', zeiden ze tegen mij. U kunt worden gezien als guilty by association.''

U dacht: ik word ontmoedigd om met Wilders in zee te gaan?

,,Toen zag ik het als niet anders dan een goedbedoeld advies voor mijn veiligheid. Maar ik ben argwanend geworden, na alles wat er de afgelopen weken rond Wilders is gebeurd. Mensen bellen af voor afspraken met hem, dat heb ik zelf vastgesteld. Ik heb ook te horen gekregen een vergelijkbaar risico te lopen als Wilders. En dan gaat Donner een beetje badinerend doen over beveiliging als statussymbool. Heel je leven staat in zo'n periode op z'n kop. Ik vind het schandalig.''

Hoe verklaart u dat het zo gaat?

,,De meest welwillende verklaring is dat veiligheidsexperts gewoon hun werk doen. Maar waarom laten ze dan uitlekken via het NOS-Journaal dat medewerkers van Wilders een vergelijkbaar veiligheidsrisico lopen als hij? De tweede mogelijkheid is dat ze ook de veiligheid van het land op het oog hebben.

,,Als Geert Wilders uitgroeit tot een grote beweging, kan dat polariserend werken, denken ze dan, en dat moeten we tegengaan. De meest malicieuze mogelijkheid is dat er politieke aansturing is om de partijvorming van Wilders te belemmeren. Dat zal iedereen ontkennen, maar zolang niet wordt gegarandeerd dat hij een politieke beweging kan opbouwen, houd ik deze mogelijkheid gewoon open. Aan Wilders wordt gesuggereerd dat hij ook de politiek uit kan gaan.''

Is het politiek belang van Wilders om outsider te worden?

,,Je ziet wel steeds meer het beeld ontstaan van een eenzame, bedreigde cowboy die van hot naar haar wordt gesleept en ondertussen niets kan doen. Maar als hij aan de bel trekt, stuit hij alleen maar op domheid en onbegrip. Dan wordt er badinerend gezegd dat hij alleen maar een andere stoel in de Kamer wil. Dat soort reacties geeft mensen het idee dat heel de politieke klasse failliet is. Het gaat erom dat de overheid niet in staat blijkt voor een weerbare democratie te zorgen. De overheid moet zeggen: we staan ervoor dat iemand een politieke beweging kan opbouwen. Maar dat gebeurt niet. Ze geven steeds precies de verkeerde signalen.''

Zoals?

,,Na moord op Van Gogh is men alleen naar de moslimgemeenschap gegaan. Alsof er bij de autochtone bevolking geen onrust en angst was. Dat spreken over respect is alleen maar een woord om rekening te willen houden met de gevoeligheden bij een deel van moslims.

,,Je hoeft maar met je vinger te wijzen en alles stort in in dit land: Balkenende die moeizaam spreekt op tv, Donner die godslastering aan de orde stelt. Dat is helemaal fout als signaal. Dit zijn tekenen van een hele zware politieke crisis. Er is een zwakte bij onszelf, bij de politici. Zwijgen als er sprake is van bedreigingen is eigenlijk al een beetje zwichten. Bedreigingen zijn al zo efficiënt. Als het zo doorgaat, worden de problemen alleen maar erger. En de ontevreden bevolking ziet dit allemaal gebeuren. Zo word het op naar de veertig zetels voor Wilders.''