`Het medisch systeem maakt de mens ziek'

Keuringsarts Jerry Spanjer schrikt niet terug voor stellige uitspraken. Bijvoorbeeld over patiënten bij wie geen lichamelijke oorzaak voor hun klachten kan worden gevonden. ,,Je bent zo ziek als je je gedraagt. Bij ongeveer tachtig procent van de mensen die ik zie, speelt gedrag een behoorlijke rol.'' Spanjer bepaalt of zieke werknemers een WAO-uitkering krijgen. Maar toch stuurt hij deze tachtig procent niet terug de arbeidsmarkt op. Omdat het hele systeem ze in hun klachten bevestigt. ,,En om dan aan het eind van het traject te zeggen, `niets aan de hand', dat vind ik misdadig.''

Het VPRO-programma Tegenlicht gaat over een groep mensen waar de medische stand hulpeloos tegenover staat: geen duidelijke lichamelijke afwijkingen, maar veel – invaliderende – klachten, vooral pijnklachten. Programmamaker Eugene Paashuis kwam op dat idee toen hij vorig jaar een uitzending maakte over de WAO. Dat is te merken: in dit programma wordt vooral het onvermogen in beeld gebracht van het medisch systeem om deze mensen te bewegen weer aan het werk te gaan. Daarvoor gaat Paashuis onder meer langs bij reïntegratiebedrijf Winnock, dat mensen met chronische klachten aan het werk probeert te krijgen. Dat gaat met een team van psychologen, bewegingsdeskundigen en een orthopedisch chirurg. In sessies over persoonlijke effectiviteit leren mensen die soms al jaren thuis zitten prioriteiten stellen.

Ook loopt Paashuis mee met psycholoog en fysiotherapeut Jan Verhoeven, gespecialiseerd in chronische klachten. Hij leert keuringsartsen van UWV omgaan met wat ze onder elkaar `heartsinking patients' noemen, of, minder diplomatiek: hopeloze gevallen. Als een patiënt vertelt over terugkerende nierbekkenontstekingen die inmiddels ook pijn in de benen en tussen de schouderbladen veroorzaakt, ook al kan de arts niets vinden, begrijp je het gevoel van deze artsen.

Opvallend is dat in het programma nauwelijks wordt ingegaan op de mogelijke oorzaken van chronische pijnklachten. Paashuis blijft te veel hangen in zijn stellingname, die doorklinkt in de vraagstelling, dat de oorzaak ligt in het medisch `systeem', dat niet kan accepteren dat er klachten zijn waartegen geen pil of behandeling bestaat. En mensen dus `ziek maakt' in plaats van ze te leren met pijn om te gaan. Maar storender is dat Paashuis helemaal niet ingaat op de vraag of de methoden om mensen te helpen die hij in beeld brengt dan wel effectief zijn.

Tegenlicht: Dokter u maakt me ziek, VPRO, Ned.3, 21.05-22.00u.